Nhằm cụ thể hóa các cơ chế, chính sách đặc thù thúc đẩy hội nhập quốc tế sâu rộng, Chính phủ đã ban hành Nghị định 227/2026/NĐ-CP (có hiệu lực thi hành từ ngày 24/6/2026). Đây là văn bản pháp lý quan trọng quy định chi tiết việc thí điểm thành lập văn phòng đại diện của Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh ở nước ngoài. Chính sách mang tính đột phá này được kỳ vọng sẽ tạo ra kênh kết nối trực tiếp, hiệu quả giữa các địa phương trọng điểm của Việt Nam với các thị trường quốc tế lớn, thúc đẩy mạnh mẽ dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và kim ngạch xuất nhập khẩu.

Cơ sở pháp lý và mục tiêu của chính sách thí điểm

Việc cho phép chính quyền địa phương cấp tỉnh thiết lập sự hiện diện chính thức tại nước ngoài là một bước đi mạnh dạn, chưa từng có tiền lệ trong lịch sử hành chính Việt Nam. Quy định này được xây dựng dựa trên nền tảng của Nghị quyết 250/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm nâng cao hiệu quả hội nhập quốc tế.

Mục tiêu cốt lõi của việc thành lập các văn phòng đại diện này không chỉ dừng lại ở việc quảng bá hình ảnh địa phương, mà đi sâu vào các hoạt động thực chất:

• Xúc tiến đầu tư trực tiếp: Tiếp cận trực tiếp các tập đoàn đa quốc gia, các nhà đầu tư chiến lược tại nước sở tại để chủ động mời gọi đầu tư vào các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp bán dẫn, năng lượng xanh... phù hợp với định hướng phát triển của địa phương.
• Hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu: Làm cầu nối thông tin thị trường, hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước tìm kiếm đối tác, tìm hiểu thị hiếu tiêu dùng, các rào cản kỹ thuật và pháp lý tại nước tiếp nhận để đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa.
• Thúc đẩy hợp tác khoa học - công nghệ và giáo dục: Kết nối các viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức công nghệ của địa phương với các đối tác tiên tiến trên thế giới.

Các văn phòng đại diện ở nước ngoài sẽ là cầu nối thúc đẩy hợp tác kinh tế và thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao (ảnh minh họa)

Điều kiện khắt khe để địa phương được mở văn phòng ở nước ngoài

Mặc dù đây là chính sách mở đường, nhưng để tránh tình trạng thành lập tràn lan, lãng phí ngân sách và hoạt động kém hiệu quả, Nghị định 227/2026/NĐ-CP đã thiết lập những tiêu chí sàng lọc vô cùng khắt khe đối với cả địa phương đề xuất và quốc gia tiếp nhận.

1. Tiêu chí đối với địa phương đề xuất

Theo quy định tại Điều 12 của Nghị định, chỉ những địa phương đáp ứng một trong các điều kiện sau mới được xem xét thí điểm:

• Nằm trong nhóm 05 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có giá trị thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cao nhất cả nước trong năm trước đó.
• Nằm trong nhóm 05 tỉnh, thành phố có kim ngạch xuất khẩu hàng hóa cao nhất cả nước trong năm trước đó.
• Các trường hợp đặc biệt khác do Thủ tướng Chính phủ quyết định dựa trên yêu cầu đối ngoại và phát triển kinh tế - xã hội đặc thù.

2. Tiêu chí đối với địa điểm đặt văn phòng

Nơi đặt văn phòng đại diện không được lựa chọn cảm tính mà phải thuộc nhóm 03 quốc gia có vốn đầu tư trực tiếp lớn nhất hoặc có kim ngạch nhập khẩu hàng hóa lớn nhất đối với địa phương đó trong năm trước, hoặc thuộc trường hợp đặc biệt khác được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

3. Các điều kiện bảo đảm khác

Bên cạnh các chỉ số kinh tế định lượng, địa phương xin thành lập văn phòng phải bảo đảm:

• Phù hợp tuyệt đối với đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam; không làm ảnh hưởng đến quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và nước tiếp nhận.
• Phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
• Không làm tăng tổng biên chế của UBND cấp tỉnh. Nhân sự cử đi làm việc tại văn phòng đại diện phải nằm trong tổng biên chế hành chính, sự nghiệp đã được phê duyệt của địa phương và phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về ngoại ngữ, nghiệp vụ đối ngoại, an ninh chính trị.

Quy trình, thủ tục thành lập chặt chẽ và cơ chế kiểm soát quyền lực

Quy trình thành lập văn phòng đại diện của UBND cấp tỉnh ở nước ngoài được thiết kế chặt chẽ nhằm bảo đảm tính thống nhất trong quản lý nhà nước về đối ngoại. Sự phối hợp liên bộ là điều kiện tiên quyết để một đề án được thông qua.

Quy trình thẩm định liên bộ: Trước khi ra quyết định thành lập, UBND cấp tỉnh bắt buộc phải xây dựng Đề án chi tiết và lấy ý kiến bằng văn bản của 05 bộ ngành cốt lõi bao gồm: Bộ Ngoại giao, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính và Bộ Nội vụ.

Đáng chú ý, Nghị định quy định cơ chế "phủ quyết" rất mạnh mẽ: Nếu chỉ một trong năm bộ nêu trên có ý kiến phản đối bằng văn bản, văn phòng đại diện sẽ không được phép thành lập. Các bộ được lấy ý kiến có trách nhiệm nghiên cứu, đánh giá toàn diện tác động về an ninh, quốc phòng, đối ngoại, tài chính, nhân sự và trả lời bằng văn bản trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.

Đề án thành lập của địa phương phải làm rõ các nội dung bắt buộc:

1. Tên gọi chính thức, địa chỉ dự kiến đặt trụ sở tại nước ngoài.
2. Sự cần thiết và lý do thành lập (chứng minh bằng các số liệu hợp tác kinh tế cụ thể).
3. Điều kiện thành lập và hoạt động theo quy định pháp luật của nước tiếp nhận.
4. Phương án bố trí nhân sự, cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ cụ thể của từng vị trí.
5. Dự toán kinh phí hoạt động chi tiết và kế hoạch hoạt động cụ thể trong 03 năm đầu tiên.

Cơ chế vận hành linh hoạt và tự chịu trách nhiệm

Để tối ưu hóa chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động, Nghị định 227/2026/NĐ-CP cho phép các địa phương áp dụng cơ chế liên kết linh hoạt. Theo đó, các tỉnh, thành phố có thể thỏa thuận để một văn phòng đại diện cùng đại diện cho hai hoặc nhiều UBND cấp tỉnh ở nước ngoài. Cơ chế này giúp các địa phương lân cận hoặc có cùng nhóm ngành hàng xuất khẩu chủ lực có thể chia sẻ chi phí vận hành, tối ưu hóa nguồn nhân sự đối ngoại vốn còn mỏng, đồng thời tạo ra sức mạnh tổng hợp khi tiếp cận các đối tác lớn.

Tuy nhiên, đi đôi với quyền tự chủ là trách nhiệm giải trình cao. Chính quyền địa phương cấp tỉnh tự chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật và trước Chính phủ về nội dung thỏa thuận liên kết, cũng như mọi hoạt động của văn phòng đại diện do mình thành lập.

Nghị định cũng quy định rõ quyền hạn của chính quyền cấp tỉnh trong việc tạm đình chỉ hoặc chấm dứt hoạt động của văn phòng đại diện trong các trường hợp:

• Hoạt động của văn phòng không còn phù hợp với đường lối đối ngoại của Việt Nam hoặc pháp luật nước sở tại.
• Gây ảnh hưởng tiêu cực đến quốc phòng, an ninh quốc gia hoặc uy tín đối ngoại của Việt Nam.
• Văn phòng hoạt động kém hiệu quả, không đạt được các mục tiêu đề ra trong Đề án sau thời gian thí điểm.

Kỳ vọng về một luồng gió mới trong ngoại giao kinh tế địa phương

Việc triển khai thí điểm thành lập văn phòng đại diện của UBND cấp tỉnh ở nước ngoài theo Nghị định 227/2026/NĐ-CP đánh dấu bước chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy "ngoại giao hành chính" sang "ngoại giao kinh tế chủ động, thực chất". Đối với các đầu tàu kinh tế như TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Bình Dương, Bắc Ninh hay Hải Phòng, đây là cơ hội vàng để trực tiếp vươn vòi bạch tuộc ra thế giới, chủ động đón đầu các làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu.

Dù chặng đường thí điểm phía trước sẽ còn nhiều thách thức về mặt pháp lý tại nước sở tại cũng như bài toán quản lý nhân sự từ xa, nhưng với hành lang pháp lý chặt chẽ, minh bạch của Nghị định mới, ngoại giao kinh tế cấp địa phương hứa hẹn sẽ gặt hái được nhiều thành tựu đột phá trong giai đoạn tới.