Tháng 11/2022 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam với việc thực thi các quy định mới liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân khi bị thu hồi đất và các tiêu chuẩn đấu thầu quốc tế khắt khe hơn. Những thay đổi này không chỉ nhằm minh bạch hóa các khoản chi ngân sách mà còn giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận sâu hơn với thị trường toàn cầu.

1. Minh bạch các khoản chi bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi thu hồi đất

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất là việc chính thức áp dụng Thông tư 61/2022/TT-BTC của Bộ Tài chính. Văn bản này quy định chi tiết về việc lập dự toán, sử dụng và thanh quyết toán kinh phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

Theo đó, các khoản chi được phép thực hiện bao gồm:

• Chi tuyên truyền và vận động: Đảm bảo người dân nắm rõ chính sách và đồng thuận với phương án bồi thường.
• Chi điều tra, khảo sát và kiểm đếm: Đây là cơ sở quan trọng để xác định chính xác thiệt hại và mức bồi thường công bằng.
• Chi lập và thẩm định phương án: Đảm bảo tính pháp lý và thực tiễn của các khu tái định cư.
• Chi thuê nhân công và máy móc: Phục vụ trực tiếp cho công tác đo đạc và thực hiện bồi thường tại hiện trường.

"Kinh phí tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và cưỡng chế kiểm đếm, cưỡng chế thu hồi đất được trích theo tỷ lệ phần trăm (%) trên tổng số kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của dự án, tiểu dự án theo quy định."

2. Chuẩn hóa hồ sơ mời thầu dịch vụ tư vấn theo tiêu chuẩn quốc tế

Song song với lĩnh vực đất đai, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng ban hành các hướng dẫn mới nhằm tương thích với các cam kết quốc tế. Cụ thể, Thông tư 20/2022/TT-BKHĐT và Thông tư 21/2022/TT-BKHĐT đã chính thức có hiệu lực.

Các thông tư này hướng dẫn chi tiết cách lập hồ sơ mời thầu đối với các gói thầu dịch vụ tư vấn và phi tư vấn thuộc phạm vi điều chỉnh của các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mà Việt Nam là thành viên, bao gồm:

• Hiệp định CPTPP: Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương.
• Hiệp định EVFTA: Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh Châu Âu.
• Hiệp định UKVFTA: Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ai-len.

Việc áp dụng các mẫu hồ sơ mời thầu thống nhất giúp các chủ đầu tư và nhà thầu tránh được những sai sót pháp lý không đáng có, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, minh bạch trong hoạt động đấu thầu có yếu tố nước ngoài.

Lời khuyên pháp lý

Đối với các tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, cần rà soát kỹ các danh mục chi theo Thông tư 61/2022/TT-BTC để đảm bảo việc quyết toán ngân sách đúng quy định. Đối với các đơn vị tham gia đấu thầu quốc tế, việc cập nhật các mẫu hồ sơ theo Thông tư 20/2022/TT-BKHĐT là bắt buộc để không bị loại ngay từ vòng hồ sơ.