Bước ngoặt mới trong tư pháp người chưa thành niên tại Việt Nam

Việc xử lý người chưa thành niên phạm tội luôn là vấn đề nhạy cảm, đòi hỏi sự cân bằng giữa tính nghiêm minh của pháp luật và mục tiêu giáo dục, phục hồi. Mới đây, Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Công văn 92/TANDTC-PC nhằm hướng dẫn thực hiện các quy định về thời hạn chuẩn bị xét xử và tạm giam đối với đối tượng này, đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng khi Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026.

Quy định chuyển tiếp: Sự ổn định trong giai đoạn giao thoa

Theo hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao, đối với các vụ án đã được thụ lý trước ngày 01/01/2026, các cơ quan tiến hành tố tụng sẽ tiếp tục áp dụng quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Điều này nhằm đảm bảo tính liên tục và tránh gây xáo trộn trong quá trình giải quyết các vụ án đang dang dở.

Áp dụng thời hạn tạm giam theo luật cũ

Trong giai đoạn này, thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm và thời hạn tạm giam vẫn tuân thủ nghiêm ngặt các mốc thời gian đã được quy định tại Bộ luật hiện hành. Tuy nhiên, các thẩm phán được khuyến khích xem xét kỹ lưỡng tính chất của từng vụ việc để áp dụng biện pháp ngăn chặn phù hợp nhất với tâm sinh lý của người dưới 18 tuổi.

Thay đổi 'chấn động' từ ngày 01/01/2026

Kể từ thời điểm Luật mới có hiệu lực, mọi vụ án thụ lý sau ngày này sẽ phải tuân thủ các tiêu chuẩn khắt khe hơn về việc tạm giam. Điểm mấu chốt nằm ở Điều 138 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024.

Rà soát và hủy bỏ biện pháp tạm giam không còn phù hợp

Một trong những nội dung quan trọng nhất của Công văn 92 là yêu cầu Tòa án phải rà soát các trường hợp đang bị tạm giam. Nếu đến ngày 01/01/2026, người chưa thành niên vẫn đang bị tạm giam nhưng theo quy định mới tại Điều 138 họ không thuộc trường hợp bị tạm giam, Tòa án bắt buộc phải hủy bỏ hoặc thay thế bằng biện pháp ngăn chặn khác.

"Trường hợp vụ án được thụ lý sau ngày 01/01/2026 mà người chưa thành niên đã hết thời hạn tạm giam, nếu xét thấy cần thiết tiếp tục tạm giam thì Tòa án ra quyết định tạm giam và thời gian áp dụng biện pháp này thực hiện theo Điều 138 của Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024."

Lời khuyên pháp lý cho gia đình và người đại diện

Sự thay đổi này mang lại cơ hội lớn để bảo vệ quyền lợi cho người chưa thành niên, hạn chế tối đa việc cách ly các em khỏi môi trường gia đình và xã hội khi không thực sự cần thiết. Gia đình và người bào chữa cần nắm vững các mốc thời gian này để kịp thời có kiến nghị gửi Tòa án xem xét thay đổi biện pháp ngăn chặn ngay khi luật mới có hiệu lực.

Bên cạnh đó, việc phối hợp với người làm công tác xã hội trong quá trình tố tụng cũng là một điểm mới cần được chú trọng để đảm bảo sự hỗ trợ tốt nhất cho các em về mặt tâm lý và pháp lý.