Các dự án quan trọng quốc gia luôn được ví như những "mạch máu" quyết định sự hưng thịnh và phát triển bền vững của nền kinh tế - xã hội đất nước. Để đảm bảo nguồn lực công được sử dụng một cách minh bạch, hiệu quả, tối ưu hóa lợi ích quốc gia và triệt tiêu hoàn toàn các nguy cơ lãng phí, thất thoát, Chính phủ đã ban hành một hành lang pháp lý mới cực kỳ chặt chẽ. Bước sang năm 2026, quy trình thẩm định và giám sát các siêu dự án này sẽ chính thức vận hành dưới những thước đo khắt khe hơn bao giờ hết.

Bối cảnh pháp lý mới: Sự cộng hưởng của các đạo luật lớn

Kể từ ngày 14/01/2026, việc thẩm định các dự án quan trọng quốc gia sử dụng vốn đầu tư công sẽ chịu sự điều chỉnh trực tiếp của Nghị định 19/2026/NĐ-CP quy định về trình tự, thủ tục thẩm định dự án quan trọng quốc gia và giám sát, đánh giá đầu tư. Nghị định này ra đời nhằm cụ thể hóa các quy định mang tính xương sống của Luật Đầu tư công 2024.

Đồng thời, sự xuất hiện của Luật số 90/2025/QH15 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2026) sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư công đã tạo nên một bước ngoặt lớn trong việc phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa thủ tục đối với các dự án mang tính chiến lược cực kỳ quan trọng.

Trình tự thẩm định dự án quan trọng quốc gia từ ngày 14/01/2026

Theo quy định tại Điều 35 Nghị định 19/2026/NĐ-CP, trình tự lập, thẩm định và quyết định đầu tư dự án quan trọng quốc gia sử dụng vốn đầu tư công phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định tại Điều 43 Luật Đầu tư công 2024 (được sửa đổi, bổ sung bởi Điều 7 Luật số 90/2025/QH15). Quy trình này được chuẩn hóa qua các bước cụ thể sau:

• Bước 1: Lập báo cáo nghiên cứu khả thi: Căn cứ vào chủ trương đầu tư đã được Quốc hội hoặc Thủ tướng Chính phủ quyết định, người đứng đầu Bộ, cơ quan trung ương hoặc Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (với vai trò là cơ quan chủ quản dự án) sẽ giao cho cơ quan chuyên môn hoặc đơn vị trực thuộc lập báo cáo nghiên cứu khả thi dự án.
• Bước 2: Thẩm định nội bộ và thành lập Hội đồng thẩm định: Cơ quan chủ quản giao đơn vị có chức năng thẩm định hoặc thành lập Hội đồng chuyên trách để tiến hành thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi. Hội đồng thẩm định được phép mời các tổ chức, cá nhân có chuyên môn sâu và giàu kinh nghiệm thực tiễn tham gia phản biện.
• Bước 3: Thẩm định toàn diện các nội dung cốt lõi: Nội dung thẩm định phải tập trung đánh giá chi tiết các yếu tố quy định tại Điều 47 Luật Đầu tư công 2024, bao gồm sự cần thiết đầu tư, sự phù hợp với quy hoạch, hiệu quả kinh tế - xã hội, phương án giải phóng mặt bằng, tái định cư và đặc biệt là đánh giá tác động môi trường cùng các giải pháp bảo vệ môi trường bền vững.
• Bước 4: Hoàn thiện hồ sơ và ra quyết định đầu tư: Dựa trên các ý kiến thẩm định chuyên sâu, chủ đầu tư có trách nhiệm hoàn chỉnh báo cáo nghiên cứu khả thi để người đứng đầu Bộ, cơ quan trung ương hoặc Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xem xét và ra quyết định đầu tư cuối cùng.

Điểm mới đột phá: Khái niệm "Dự án đầu tư công đặc biệt"

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của hệ thống pháp luật đầu tư công áp dụng từ năm 2026 là việc chính thức luật hóa khái niệm "Dự án đầu tư công đặc biệt". Theo quy định tại Điều 7 Luật số 90/2025/QH15:

"Dự án đầu tư công đặc biệt là dự án đầu tư công thực hiện theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương Đảng, Đảng ủy Chính phủ."

Đối với các dự án đặc biệt này, chủ đầu tư được trao quyền tự quyết cực kỳ lớn để đảm bảo tiến độ và chất lượng công trình, bao gồm:

1. Được phép áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với toàn bộ các gói thầu thuộc dự án.
2. Được triển khai dự án theo phương thức vừa thiết kế, vừa thi công và áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn tối đa theo quy định của pháp luật liên quan.
3. Được áp dụng định mức chi phí riêng biệt để lập, thẩm định và phê duyệt dự toán dự án, giúp tháo gỡ triệt để các nút thắt về thủ tục hành chính kéo dài.

Lời khuyên thực tiễn dành cho các chủ đầu tư và đơn vị thực hiện

Với việc siết chặt quy trình thẩm định nhưng đồng thời mở ra cơ chế thông thoáng cho các dự án đặc thù, các chủ đầu tư cần đặc biệt lưu ý nâng cao chất lượng hồ sơ ngay từ bước lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và khả thi. Việc chuẩn bị hồ sơ thiếu sót hoặc không phù hợp với quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng sẽ dẫn đến việc kéo dài thời gian thẩm định, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công.

Bên cạnh đó, việc nắm vững các quy định chuyển tiếp và phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính trong việc đánh giá nguồn vốn, khả năng cân đối vốn theo quy định mới sẽ là chìa khóa giúp các dự án được phê duyệt nhanh chóng, đúng pháp luật và mang lại giá trị thực chất cho sự phát triển của đất nước.