Trong bối cảnh ứng dụng năng lượng nguyên tử ngày càng sâu rộng vào y tế, công nghiệp và nghiên cứu, việc đảm bảo an ninh, an toàn bức xạ trở thành ưu tiên hàng đầu. Ngày 09/03/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 71/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, thay thế cho Nghị định 107/2013/NĐ-CP.

Sự ra đời của Nghị định mới không chỉ là sự kế thừa mà còn là bước đột phá trong việc hoàn thiện thể chế, phù hợp với Luật Năng lượng nguyên tử 2025. Dưới đây là 8 điểm mới đáng chú ý nhất mà các tổ chức, cá nhân cần đặc biệt lưu tâm.

1. Điều chỉnh linh hoạt mức phạt vi phạm quy định về khai báo

Một trong những thay đổi nhân văn nhưng cũng đầy tính răn đe tại Điều 5 Nghị định 71/2026/NĐ-CP là việc phân loại hành vi vi phạm lần đầu và tái phạm. Thay vì áp dụng mức phạt tiền ngay lập tức như trước đây, cơ quan chức năng sẽ ưu tiên nhắc nhở bằng hình thức cảnh cáo đối với các sai sót nhỏ lần đầu trong việc khai báo bổ sung thông tin nguồn phóng xạ.

Tuy nhiên, đối với các hành vi cố tình không khai báo hoặc khai báo sai lệch về sự tồn tại của chất phóng xạ, thiết bị chiếu xạ, mức phạt đã được nâng lên gấp đôi, dao động từ 5.000.000 đến 10.000.000 đồng. Điều này cho thấy thái độ kiên quyết của Nhà nước đối với việc quản lý chặt chẽ "vòng đời" của các nguồn phóng xạ nguy hiểm.

2. Mạnh tay với hành vi làm việc bức xạ sai giấy phép

Giấy phép tiến hành công việc bức xạ là "chứng chỉ an toàn" tối thượng. Việc thực hiện sai nội dung giấy phép tiềm ẩn nguy cơ rò rỉ bức xạ khôn lường. Theo Điều 6 Nghị định 71/2026/NĐ-CP, mức phạt cho hành vi sử dụng nguồn phóng xạ sai mục đích đã tăng vọt lên ngưỡng 20.000.000 - 30.000.000 đồng.

3. Kiểm soát liều chiếu xạ: Bảo vệ con người là trên hết

Việc để liều chiếu xạ vượt quá giới hạn cho phép đối với nhân viên và công chúng là sai phạm nghiêm trọng về an toàn vệ sinh lao động và sức khỏe cộng đồng. khoản 5 Điều 8 Nghị định 71/2026/NĐ-CP đã tăng mức phạt lên đến 20.000.000 đồng cho hành vi này, buộc các đơn vị phải đầu tư nghiêm túc vào hệ thống che chắn và giám sát liều lượng.

4. Thiết lập rào cản an toàn tại khu vực kiểm soát

Khu vực bức xạ phải được cô lập và cảnh báo rõ ràng. Nghị định mới quy định mức phạt nặng đối với việc không thiết lập rào cản hoặc biển báo tại các khu vực có nguy cơ chiếu xạ cao. Đây là biện pháp trực tiếp nhằm ngăn chặn sự xâm nhập vô ý của những người không có nhiệm vụ vào vùng nguy hiểm.

5. Hồ sơ an toàn bức xạ: Không chỉ là thủ tục giấy tờ

Việc lập và lưu giữ hồ sơ không chỉ phục vụ công tác thanh tra mà còn là cơ sở để truy xuất nguồn gốc khi có sự cố. Mức phạt đối với vi phạm về lưu giữ hồ sơ đã được điều chỉnh tăng, nhấn mạnh tầm quan trọng của tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động năng lượng nguyên tử.

6. Chuẩn hóa nhân lực ngành bức xạ

Nhân viên bức xạ phải được đào tạo bài bản và có sức khỏe đảm bảo. Nghị định 71/2026/NĐ-CP tăng mạnh chế tài đối với các cơ sở sử dụng nhân viên chưa qua đào tạo an toàn bức xạ hoặc không tổ chức khám sức khỏe định kỳ theo quy định chuyên biệt của ngành y tế.

7. Trách nhiệm báo cáo thực trạng định kỳ

Báo cáo thực trạng tiến hành công việc bức xạ hàng năm là kênh thông tin quan trọng để cơ quan quản lý nắm bắt tình hình. Việc chậm trễ hoặc báo cáo không trung thực sẽ bị xử lý nghiêm khắc hơn so với quy định cũ tại Nghị định 107/2013/NĐ-CP.

8. Chuyển đổi số trong quản lý an toàn bức xạ

Đây là điểm mới mang tính thời đại. Lần đầu tiên, Chính phủ bổ sung chế tài đối với các vi phạm liên quan đến việc quản lý, cập nhật dữ liệu trên nền tảng số về an toàn bức xạ. Điều này đồng bộ với chủ trương chuyển đổi số quốc gia và giúp công tác quản lý trở nên thời gian thực, chính xác và hiệu quả hơn.

Việc ban hành Nghị định 71/2026/NĐ-CP là minh chứng cho sự quyết tâm của Chính phủ trong việc tạo lập môi trường ứng dụng năng lượng nguyên tử an toàn, bền vững. Các tổ chức, cá nhân cần chủ động rà soát quy trình vận hành để đảm bảo tuân thủ tuyệt đối các quy định mới, tránh những rủi ro pháp lý và quan trọng hơn là bảo vệ an toàn cho chính mình và cộng đồng.