Việc sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính (ĐVHC) cấp xã là một chủ trương lớn nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị. Tuy nhiên, câu hỏi khiến nhiều người dân và cán bộ quan tâm nhất hiện nay chính là: Sau sáp nhập, bộ máy chính quyền xã mới sẽ được tổ chức như thế nào để đảm bảo phục vụ tốt nhất cho nhân dân?

Cơ cấu cốt lõi: HĐND và UBND cấp xã

Theo Đề án được phê duyệt tại Quyết định 759/QĐ-TTg, chính quyền địa phương cấp xã (bao gồm xã, phường và các đặc khu) vẫn duy trì hai cơ quan trọng yếu là Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND). Tuy nhiên, điểm mới nằm ở sự chuyên nghiệp hóa trong hoạt động giám sát.

HĐND cấp xã sẽ thành lập 02 Ban chuyên trách: Ban Pháp chế và Ban Kinh tế - Xã hội. Việc hình thành các ban này giúp hoạt động của HĐND đi vào chiều sâu, giám sát chặt chẽ hơn các quyết sách tại địa phương.

Đột phá trong tổ chức các Phòng chuyên môn

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc cho phép UBND cấp xã tổ chức các Phòng chuyên môn – một mô hình vốn trước đây thường chỉ thấy ở cấp huyện. Điều này xuất phát từ thực tế các xã sau sáp nhập sẽ có quy mô dân số và diện tích rất lớn, đòi hỏi một bộ máy tham mưu chuyên sâu hơn.

• Đối với các xã sáp nhập: Được tổ chức tối đa 04 Phòng chuyên môn và tương đương.
• Đối với các xã giữ nguyên trạng: Có thể giữ nguyên mô hình cũ, không nhất thiết phải tổ chức phòng chuyên môn.

Các phòng này sẽ tập trung vào các lĩnh vực then chốt như: Văn phòng HĐND và UBND (quản lý chung, tư pháp, thanh tra); Phòng Kinh tế hoặc Kinh tế - Hạ tầng - Đô thị (tùy đặc thù nông thôn hay thành thị); và Phòng Văn hóa - Xã hội.

Trung tâm phục vụ hành chính công: 'Trái tim' của chính quyền điện tử

Để giải quyết nỗi lo của người dân về việc 'đi lại xa hơn' sau khi sáp nhập xã, mô hình Trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã sẽ được đẩy mạnh. Đây không chỉ là nơi tiếp nhận hồ sơ mà còn là đầu mối thực hiện chính quyền điện tử, cơ chế một cửa liên thông hiện đại.

Tại đây, các dịch vụ công sẽ được cung ứng một cách minh bạch, nhanh chóng cho cả người dân và doanh nghiệp. Đặc biệt, đối với các đơn vị hành chính hải đảo hoặc đặc khu, chức năng của các trung tâm này sẽ được điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với nhiệm vụ quyền hạn đặc thù, đảm bảo không để đứt gãy các dịch vụ thiết yếu.

Có thể thấy, việc tổ chức lại bộ máy chính quyền cấp xã sau sáp nhập theo Quyết định 759/QĐ-TTg không chỉ đơn thuần là phép cộng cơ học, mà là một bước tiến tới sự chuyên nghiệp, tinh gọn và hiệu quả hơn trong quản lý nhà nước tại cơ sở.