Từ ngày 01/8/2024, Luật Đất đai 2024 chính thức có hiệu lực, đánh dấu một bước ngoặt lớn trong chính sách quản lý đất đai tại Việt Nam. Một trong những nội dung được quan tâm nhất chính là các quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Những thay đổi này không chỉ nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn trong giải phóng mặt bằng mà còn đảm bảo người dân có đất bị thu hồi có cuộc sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

1. Xóa bỏ khung giá đất: Bồi thường sát giá thị trường

Điểm đột phá nhất của Luật Đất đai 2024 là việc bãi bỏ quy định về khung giá đất. Thay vào đó, bảng giá đất sẽ được xây dựng hằng năm và căn cứ trên nguyên tắc thị trường. Điều này giúp giá đền bù không còn tình trạng "thấp xa" so với thực tế, giảm thiểu tranh chấp và khiếu kiện.

Theo quy định tại Điều 159 Luật Đất đai 2024, các địa phương sẽ tự quyết định bảng giá đất phù hợp với thực tế tại địa phương mình. Mặc dù bảng giá đất hiện hành vẫn được sử dụng đến hết năm 2025, nhưng từ năm 2026, người dân sẽ được hưởng lợi trực tiếp từ bảng giá đất mới tiệm cận giá thị trường.

2. Đa dạng hình thức bồi thường: Không chỉ là tiền mặt

Trước đây, việc bồi thường thường mặc định là bằng tiền hoặc đất cùng mục đích. Tuy nhiên, khoản 2 Điều 91 Luật Đất đai 2024 đã mở rộng cánh cửa lựa chọn cho người dân. Cụ thể, người bị thu hồi đất có thể được bồi thường bằng đất có mục đích sử dụng khác hoặc bằng nhà ở.

Đặc biệt, đối với hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất nông nghiệp, nếu có nhu cầu và địa phương có quỹ đất ở, nhà ở thì có thể được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tái định cư. Đây là quy định cực kỳ nhân văn, giúp người nông dân có cơ hội chuyển đổi nghề nghiệp và ổn định chỗ ở ngay tại khu vực phát triển.

3. Nguyên tắc "Tái định cư đi trước một bước"

Đây là một trong những quy định thể hiện rõ nhất tinh thần bảo vệ quyền lợi người dân. Khoản 3 Điều 80 Luật Đất đai 2024 quy định rõ: Chỉ được ban hành quyết định thu hồi đất sau khi đã hoàn thành việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bố trí tái định cư xong.

Quy định này buộc các cơ quan chức năng phải chuẩn bị sẵn sàng hạ tầng, nhà ở tái định cư trước khi yêu cầu người dân bàn giao mặt bằng, tránh tình trạng người dân phải đi thuê nhà tạm bợ trong khi chờ đợi khu tái định cư hoàn thiện.

4. Hỗ trợ đặc biệt cho hộ gia đình nhiều thế hệ

Thực tế tại Việt Nam, nhiều thửa đất là nơi sinh sống của nhiều thế hệ hoặc nhiều cặp vợ chồng. Khi thu hồi, diện tích bồi thường thường không đủ để chia tách cho từng hộ. Giải quyết vấn đề này, khoản 4 Điều 111 Luật Đất đai 2024 cho phép xem xét hỗ trợ giao thêm đất ở có thu tiền sử dụng đất hoặc bán nhà ở cho các hộ gia đình còn thiếu diện tích sinh sống.

5. Mở rộng các khoản hỗ trợ và đối tượng thụ hưởng

Bên cạnh bồi thường về đất, Nghị định 88/2024/NĐ-CP hướng dẫn Luật Đất đai cũng bổ sung nhiều khoản hỗ trợ mới như: hỗ trợ di dời vật nuôi, hỗ trợ tháo dỡ công trình tạm. Đặc biệt, Luật đã bỏ giới hạn độ tuổi lao động khi xét hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, đồng thời ưu tiên các đối tượng chính sách, thương binh, gia đình liệt sĩ.

Việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và việc bố trí tái định cư phải được hoàn thành trước khi có quyết định thu hồi đất. (Trích khoản 6 Điều 91 Luật Đất đai 2024)

Tóm lại, những điểm mới của Luật Đất đai 2024 không chỉ là những con số trên văn bản mà là những cam kết thực tế của Nhà nước trong việc đảm bảo an sinh xã hội và công bằng cho người dân khi thực hiện các dự án phát triển quốc gia.