Việc xác định số lượng và cơ cấu đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) là bước then chốt trong công tác chuẩn bị cho mỗi kỳ bầu cử. Với nhiệm kỳ 2026 - 2031, các quy định này đã được cụ thể hóa tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 và các văn bản hướng dẫn mới nhất, nhằm đảm bảo tính đại diện và hiệu quả hoạt động của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương.

Cách tính số lượng đại biểu HĐND theo quy mô dân số mới nhất

Theo quy định tại Điều 30 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, số lượng đại biểu HĐND được bầu căn cứ trực tiếp vào quy mô dân số của từng đơn vị hành chính. Đây là điểm đổi mới quan trọng nhằm phản ánh đúng thực tế biến động dân cư tại các địa phương.

1. Đối với cấp tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ương

Số lượng đại biểu HĐND cấp tỉnh được xác định theo các khung dân số cụ thể:

2. Đối với cấp xã, phường và thị trấn

Số lượng đại biểu HĐND cấp xã có sự phân biệt rõ rệt giữa khu vực miền núi, hải đảo và khu vực đồng bằng:

• Xã miền núi, hải đảo: Dưới 5.000 dân được bầu 15 đại biểu. Trên 5.000 dân, cứ thêm 1.000 dân được bầu thêm 01 đại biểu, tối đa không quá 30 đại biểu.
• Xã đồng bằng: Dưới 10.000 dân được bầu 15 đại biểu. Trên 10.000 dân, cứ thêm 2.000 dân được bầu thêm 01 đại biểu, tối đa không quá 30 đại biểu.
• Phường thuộc thành phố trực thuộc Trung ương: Dưới 15.000 dân được bầu 15 đại biểu. Trên 15.000 dân, cứ thêm 6.000 dân được bầu thêm 01 đại biểu, tối đa không quá 30 đại biểu.

Cơ cấu và thành phần ứng cử: Đảm bảo tính toàn diện

Để đảm bảo HĐND thực sự là tiếng nói của nhân dân, Nghị quyết 107/2025/UBTVQH15 đã hướng dẫn chi tiết về việc dự kiến cơ cấu, thành phần ứng cử. Cụ thể:

"Việc xác định cơ cấu, thành phần và phân bổ số lượng người được giới thiệu ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân phải bảo đảm có ít nhất 35% tổng số người trong danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân là phụ nữ; bảo đảm tỷ lệ hợp lý người ứng cử là người dân tộc thiểu số phù hợp với đặc điểm dân cư của từng địa phương."

Ngoài ra, cơ cấu còn phải bao gồm đại diện của các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và các tầng lớp nhân dân khác, nhằm tạo nên một tập thể đại biểu đa dạng, am hiểu sâu sắc mọi lĩnh vực đời sống.

Nguyên tắc đảm bảo số dư trong bầu cử

Một trong những điểm cốt lõi để đảm bảo tính dân chủ trong bầu cử là nguyên tắc số dư. Theo quy định tại Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân sửa đổi 2025:

• Số người trong danh sách ứng cử tại mỗi đơn vị bầu cử phải nhiều hơn số đại biểu được bầu tại đơn vị đó.
• Nếu đơn vị bầu cử được bầu 03 đại biểu thì danh sách ứng cử phải có ít nhất 05 người (số dư tối thiểu là 02).
• Nếu đơn vị bầu cử được bầu từ 04 đại biểu trở lên thì danh sách ứng cử phải có số người nhiều hơn số đại biểu được bầu ít nhất là 03 người.

Việc nắm vững các quy định về cơ cấu và số lượng đại biểu không chỉ giúp các cơ quan chức năng thực hiện đúng quy trình bầu cử mà còn giúp cử tri hiểu rõ hơn về quyền lợi và trách nhiệm của mình trong việc xây dựng chính quyền địa phương vững mạnh.