Sáng ngày 08/03/2005, một cuộc họp mang tính quyết định đối với tương lai ngành công nghiệp điện tử Việt Nam đã diễn ra giữa đại diện Bộ Tài chính và các doanh nghiệp đầu tàu trong lĩnh vực này. Nội dung trọng tâm là việc điều chỉnh thuế nhập khẩu linh kiện điện tử nhằm thích ứng với bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế đang diễn ra mạnh mẽ.

Cuộc đối thoại "nóng" giữa Bộ Tài chính và các tập đoàn đa quốc gia

Cuộc họp có sự góp mặt của những tên tuổi lớn như Tổng công ty Điện tử Tin học Việt Nam, Sony Việt Nam, JVC, LG, Panasonic, Samsung Vina và Toshiba. Tại đây, các doanh nghiệp đã đồng loạt kiến nghị Bộ Tài chính xem xét giảm thuế suất thuế nhập khẩu đối với linh kiện điện tử xuống mức 0%.

Lý do được đưa ra vô cùng cấp thiết: Theo lộ trình thực hiện Nghị định 78/2003/NĐ-CP về Hiệp định CEPT/AFTA, đến năm 2005, thuế suất của các sản phẩm điện tử hoàn chỉnh nhập khẩu từ khu vực ASEAN sẽ giảm xuống còn 5% và chạm mức 0% vào năm 2006. Nếu thuế linh kiện đầu vào không được điều chỉnh giảm tương ứng, các nhà máy lắp ráp trong nước sẽ rơi vào tình trạng chi phí sản xuất cao hơn giá hàng nhập khẩu, dẫn đến nguy cơ phải đóng cửa hàng loạt.

Nghịch lý thuế và rào cản từ Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O)

Bên cạnh mức thuế suất, các doanh nghiệp còn phản ánh một khó khăn mang tính kỹ thuật nhưng gây tốn kém lớn: thủ tục cấp Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) mẫu D. Trong khi một sản phẩm hoàn chỉnh chỉ cần một bộ hồ sơ C/O, thì một bộ linh kiện rời rạc có thể bao gồm hàng trăm chi tiết, mỗi chi tiết lại đòi hỏi một C/O riêng biệt.

Chi phí để hoàn tất các thủ tục này đối với nhiều linh kiện nhỏ thậm chí còn cao hơn cả mức chênh lệch thuế suất giữa MFN (thuế suất ưu đãi nhất) và CEPT. Điều này vô hình trung triệt tiêu lợi thế cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp trong nước so với việc nhập khẩu nguyên chiếc.

Định hướng điều chỉnh theo 4 nhóm linh kiện của Bộ Tài chính

Trao đổi với báo chí, ông Quách Đức Pháp, Vụ trưởng Vụ Chính sách thuế (Bộ Tài chính) cho biết, việc điều chỉnh thuế phải dựa trên quan điểm vĩ mô, vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp lắp ráp, vừa khuyến khích sản xuất linh kiện nội địa theo đúng tinh thần của Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 1991 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 1993 và 1998).

Cụ thể, Bộ Tài chính dự kiến phân loại và xử lý theo 4 nhóm chính:

• Nhóm 1: Linh kiện có thuế suất MFN từ 5% trở xuống sẽ được giữ nguyên để tương ứng với mức thuế CEPT năm 2005.
• Nhóm 2: Linh kiện trong nước đã sản xuất được (như đèn hình, linh kiện quan trọng). Thuế suất dự kiến giảm từ mức 15% - 30% xuống còn 5% - 20%. Riêng mặt hàng đèn hình phẳng dự kiến giảm từ 20% xuống 10% để tăng sức cạnh tranh cho tivi nội địa.
• Nhóm 3: Linh kiện phụ trợ (thùng carton, keo dán, pin...). Nhóm này dự kiến giữ nguyên thuế suất hiện hành để bảo vệ các ngành sản xuất phụ trợ trong nước vốn đang có lợi thế cạnh tranh.
• Nhóm 4: Linh kiện chưa sản xuất được nhưng có tiềm năng phát triển. Bộ dự kiến duy trì mức 5% - 15% để khuyến khích đầu tư trong tương lai và tránh việc xé lẻ biểu thuế gây khó khăn cho quản lý hải quan.

"Việc điều chỉnh thuế nhập khẩu linh kiện điện tử phải đảm bảo được sự dung hòa các lợi ích giữa người tiêu dùng và nhà sản xuất, đồng thời đáp ứng các cam kết quốc tế, đặc biệt là trong quá trình đàm phán gia nhập WTO." - Ông Quách Đức Pháp nhấn mạnh.

Kỳ vọng ban hành ngay trong tháng 3/2005

Hiện tại, Bộ Tài chính đang khẩn trương rà soát lại danh mục hàng hóa theo Công ước HS quốc tế để sắp xếp biểu thuế một cách khoa học nhất. Dự kiến, quyết định chính thức sẽ được ký ban hành ngay trong tháng này (tháng 3/2005) để các doanh nghiệp kịp thời chủ động kế hoạch kinh doanh cho năm tài chính mới.

Việc điều chỉnh thuế lần này không chỉ là giải pháp tình thế mà còn là bước đi chiến lược nhằm định hình lại ngành công nghiệp điện tử Việt Nam trước ngưỡng cửa hội nhập toàn cầu hóa sâu rộng.

Minh Đức - Quang Phúc
(Tổng hợp và phân tích dựa trên bối cảnh lịch sử tháng 03/2005)