Bước ngoặt trong quản lý hạ tầng thủy lợi quốc gia từ năm 2026

Hệ thống thủy lợi không chỉ đơn thuần là những con kênh hay đập nước, mà là "mạch máu" của nền nông nghiệp và an ninh nguồn nước quốc gia. Để tối ưu hóa hiệu quả khai thác và bảo vệ các công trình này, Thông tư 08/2026/TT-BNNMT đã đưa ra những điều chỉnh quan trọng về thẩm quyền quản lý, chính thức áp dụng từ đầu năm 2026. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Thủy lợi 2017 trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp.

Hệ thống thủy lợi liên tỉnh Bắc Hưng Hải đóng vai trò quan trọng trong điều tiết nguồn nước khu vực phía Bắc (ảnh minh họa)

Theo quy định tại Điều 15 Thông tư 08/2026/TT-BNNMT, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường có thẩm quyền quyết định danh mục và phạm vi quản lý đối với các công trình liên quan đến từ hai đơn vị hành chính cấp tỉnh trở lên. Việc phân định rõ ràng này giúp loại bỏ sự chồng chéo trong quản lý vận hành, từ đó nâng cao khả năng ứng phó với hạn hán và xâm nhập mặn.

"Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường là người có thẩm quyền quyết định việc ban hành danh mục, điều chỉnh danh mục cũng như xác định phạm vi quản lý đối với các công trình thủy lợi mà hoạt động khai thác và bảo vệ có liên quan đến từ hai đơn vị hành chính cấp tỉnh trở lên."

Phân cấp rõ ràng: Trung ương giữ "đầu mối", địa phương quản lý "địa bàn"

Điểm mới đáng chú ý trong các văn bản hướng dẫn mới nhất, bao gồm cả Thông tư 20/2025/TT-BNNMT, là sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ và UBND các tỉnh. Trong khi Bộ tập trung vào các công trình đầu mối và kênh trục chính mang tính chiến lược, thì UBND các tỉnh sẽ chịu trách nhiệm trực tiếp đối với các phần việc trên địa bàn mình quản lý.

Siêu cống thủy lợi Cái Lớn - Cái Bé tại Kiên Giang, một trong những công trình trọng điểm do Trung ương và địa phương phối hợp quản lý (ảnh minh họa)

Cơ chế này không chỉ giúp tăng tính chủ động cho địa phương mà còn đảm bảo tính thống nhất trong toàn hệ thống. Đặc biệt, đối với các công trình thủy lợi quan trọng đặc biệt, quy trình vận hành phải được Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi lấy ý kiến rộng rãi từ các bên liên quan trước khi trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Danh mục các công trình thủy lợi liên tỉnh trọng điểm từ năm 2026

Dưới đây là chi tiết phân cấp quản lý đối với một số hệ thống thủy lợi lớn nhất cả nước theo quy định mới nhất:

Tầm quan trọng của việc tuân thủ quy định mới

Việc xác định rõ trách nhiệm trong quản lý thủy lợi sẽ giúp giảm thiểu tình trạng "cha chung không ai khóc", đồng thời tăng cường hiệu quả điều tiết nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và đời sống nhân dân. Các đơn vị khai thác công trình thủy lợi cần lưu ý, nếu để xảy ra sai phạm nghiêm trọng hoặc không hoàn thành nhiệm vụ, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường có quyền quyết định điều chỉnh danh mục phân giao quản lý để đảm bảo an toàn hệ thống.

Trong tương lai, việc ứng dụng công nghệ số vào quản lý vận hành các đại công trình này sẽ là ưu tiên hàng đầu, giúp tối ưu hóa nguồn tài nguyên nước quý giá của quốc gia.

Bài viết được tổng hợp và phân tích dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tính đến tháng 01/2026.