Ngày 14/08/2018, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã chính thức ký ban hành Thông tư 17/2018/TT-NHNN. Đây được đánh giá là một văn bản pháp lý quan trọng, trực tiếp tháo gỡ những rào cản kỹ thuật trong việc gia nhập thị trường của các tổ chức tín dụng, đồng thời hiện thực hóa chủ trương cải cách hành chính mạnh mẽ của Chính phủ trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng.

Thông tư này sửa đổi, bổ sung một số điều của các Thông tư quy định về cấp Giấy phép, mạng lưới hoạt động và hoạt động ngoại hối của các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Trọng tâm của sự thay đổi nằm ở việc tinh giản các tiêu chuẩn đối với cổ đông sáng lập, giúp quy trình thành lập ngân hàng trở nên thực chất và minh bạch hơn, phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế.

Quy định mới về cấp phép ngân hàng từ năm 2018 tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư có năng lực (ảnh minh họa)

Đơn giản hóa tiêu chuẩn 'đầu vào' cho cổ đông cá nhân

Một trong những thay đổi mang tính cốt lõi tại Điều 1 Thông tư 17/2018/TT-NHNN là việc bãi bỏ các điều kiện mang tính định tính, khó định lượng vốn gây khó khăn cho cả người nộp hồ sơ và cơ quan quản lý trong suốt thời gian dài. Trước đây, theo Thông tư 40/2011/TT-NHNN, cổ đông sáng lập phải đáp ứng yêu cầu về "năng lực hành vi dân sự đầy đủ" và "có khả năng về tài chính". Những quy định này nay đã được cụ thể hóa và tinh gọn lại để tránh sự chồng chéo với các văn bản luật khác.

Kể từ thời điểm Thông tư có hiệu lực, cổ đông sáng lập là cá nhân chỉ cần tập trung đáp ứng các tiêu chuẩn trọng tâm sau:

• Quốc tịch: Phải mang quốc tịch Việt Nam, đảm bảo quyền kiểm soát nội địa đối với các định chế tài chính quan trọng.
• Tư cách pháp lý: Không thuộc các đối tượng bị cấm thành lập, quản lý doanh nghiệp theo quy định tại Luật Doanh nghiệp 2014.
• Nguồn vốn sạch: Tuyệt đối không được sử dụng vốn huy động hoặc vốn vay từ các tổ chức, cá nhân khác để góp vốn. Đây là quy định then chốt nhằm ngăn chặn tình trạng sở hữu chéo và đảm bảo tính an toàn cho hệ thống ngân hàng.
• Năng lực chuyên môn và kinh nghiệm: Phải là người quản lý doanh nghiệp kinh doanh có lãi trong ít nhất 03 năm liền kề trước khi nộp hồ sơ, hoặc sở hữu bằng đại học, trên đại học thuộc chuyên ngành kinh tế hoặc luật.

Việc kiểm soát nguồn vốn góp của cổ đông sáng lập là ưu tiên hàng đầu để đảm bảo an ninh tài chính quốc gia (ảnh minh họa)

Cơ chế linh hoạt về tỷ lệ sở hữu và cam kết dài hạn

Bên cạnh việc nới lỏng điều kiện cá nhân, Ngân hàng Nhà nước cũng điều chỉnh các quy định về tỷ lệ sở hữu để phù hợp hơn với thực tiễn vận động của dòng vốn. Theo sửa đổi tại khoản 2 Điều 9 Thông tư 40/2011/TT-NHNN, nhóm cổ đông sáng lập phải cùng nhau sở hữu tối thiểu 50% vốn điều lệ khi thành lập ngân hàng thương mại cổ phần. Trong đó, các pháp nhân trong nhóm phải nắm giữ ít nhất 50% tổng số cổ phần của cả nhóm cổ đông sáng lập.

Đặc biệt, một "nút thắt" lớn đã được tháo gỡ khi quy định mới bãi bỏ ràng buộc buộc nhóm cổ đông sáng lập phải duy trì tỷ lệ sở hữu tối thiểu 50% vốn điều lệ trong thời hạn 05 năm kể từ ngày cấp phép. Thay đổi này mang lại sự linh hoạt tối đa cho các nhà đầu tư, cho phép họ chủ động tái cơ cấu danh mục, thoái vốn hoặc thu hút thêm các đối tác chiến lược mới sau khi ngân hàng đã đi vào hoạt động ổn định và khẳng định được vị thế trên thị trường.

"Việc chuyển dịch từ quản lý bằng các điều kiện định tính sang các tiêu chuẩn định lượng và thực chất về năng lực tài chính, trình độ chuyên môn là minh chứng cho tư duy quản lý hiện đại, bám sát thực tiễn của Ngân hàng Nhà nước trong giai đoạn mới, góp phần xây dựng một hệ thống ngân hàng minh bạch và vững mạnh."

Tác động sâu rộng và hiệu lực thi hành

Những thay đổi tại Thông tư 17/2018/TT-NHNN không chỉ đơn thuần là cắt giảm thủ tục hành chính mà còn mang ý nghĩa chiến lược trong việc nâng cao chất lượng quản trị. Bằng cách tập trung vào những cá nhân có trình độ chuyên môn cao và nguồn lực tài chính thực chất, hệ thống ngân hàng Việt Nam sẽ được củng cố sức mạnh từ gốc, giảm thiểu rủi ro hệ thống.

Các quy định mới này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/10/2018. Các tổ chức, cá nhân đang có kế hoạch tham gia vào lĩnh vực ngân hàng cần lưu ý cập nhật các biểu mẫu và điều kiện mới để đảm bảo hồ sơ được xử lý nhanh chóng, đúng quy định, tránh những sai sót không đáng có trong quá trình chuẩn bị hồ sơ cấp phép.