Trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng phát triển, việc chấp hành nghĩa vụ thuế không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là thước đo uy tín của doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn không ít trường hợp cố tình thực hiện các thủ thuật nhằm giảm bớt số thuế phải nộp. Vậy pháp luật hiện hành quy định như thế nào về các hành vi này? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các hành vi bị coi là trốn thuế, gian lận thuế theo quy định tại Thông tư 166/2013/TT-BTC.

Thế nào là hành vi trốn thuế, gian lận thuế?

Theo quy định tại Điều 108 Luật quản lý thuế 2006 (được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất 03/VBHN-VPQH năm 2016), trốn thuế và gian lận thuế là những hành vi cố ý vi phạm các quy định về kê khai, nộp thuế nhằm mục đích không phải nộp thuế hoặc nộp ít hơn số thuế thực tế phải nộp.

Cụ thể hơn, Điều 13 Thông tư 166/2013/TT-BTC đã liệt kê chi tiết các nhóm hành vi vi phạm mà người nộp thuế cần đặc biệt lưu ý để tránh những rủi ro pháp lý đáng tiếc.

Nhận diện 12 hành vi trốn thuế điển hình

Dưới đây là danh sách các hành vi bị cơ quan chức năng xác định là trốn thuế, gian lận thuế:

• Không nộp hồ sơ đăng ký thuế hoặc khai thuế: Đây là hành vi cơ bản nhất. Việc không nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết hạn (trừ một số trường hợp ngoại lệ) sẽ bị coi là trốn thuế.
• Sử dụng hóa đơn bất hợp pháp: Sử dụng hóa đơn "ma", hóa đơn không có giá trị sử dụng để kê khai làm tăng chi phí đầu vào hoặc giảm doanh thu đầu ra.
• Lập khống hồ sơ hủy vật tư, hàng hóa: Khai báo giảm số lượng, giá trị hàng hóa không đúng thực tế để giảm số thuế phải nộp.
• Ghi giá trị hóa đơn thấp hơn thực tế: Đây là chiêu trò phổ biến trong giao dịch bất động sản hoặc bán lẻ nhằm giảm mức thuế thu nhập và thuế GTGT.

Bên cạnh đó, các hành vi sau cũng bị xử lý nghiêm khắc:

• Không ghi chép vào sổ kế toán các khoản thu liên quan đến xác định nghĩa vụ thuế.
• Sử dụng hàng hóa miễn thuế không đúng mục đích mà không khai báo chuyển đổi.
• Tẩy xóa, sửa chữa chứng từ kế toán làm sai lệch số thuế phải nộp.
• Vẫn tiếp tục kinh doanh trong thời gian đang xin tạm ngừng hoạt động.
• Vận chuyển hàng hóa trên đường mà không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp kèm theo.

Mức xử phạt: Phạt tiền từ 1 đến 3 lần số thuế trốn

Tùy vào tính chất, mức độ vi phạm và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, người nộp thuế sẽ phải đối mặt với các mức phạt tiền khác nhau tính trên số thuế trốn:

Điều 13 Thông tư 166/2013/TT-BTC quy định:

1. Phạt tiền 1 lần tính trên số thuế trốn, số thuế gian lận đối với người nộp thuế vi phạm lần đầu...

2. Phạt tiền 1,5 lần... trong trường hợp vi phạm lần đầu có tình tiết tăng nặng hoặc vi phạm lần thứ hai có một tình tiết giảm nhẹ.

3. Phạt tiền 2 lần... vi phạm lần thứ hai không có tình tiết giảm nhẹ.

... 5. Phạt tiền 3 lần tính trên số tiền thuế trốn đối với trường hợp vi phạm từ lần thứ tư trở đi hoặc có nhiều tình tiết tăng nặng.

Ngoài việc bị phạt tiền, người nộp thuế bắt buộc phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả là nộp đủ số tiền thuế trốn, gian lận vào ngân sách nhà nước.

Lời khuyên cho người nộp thuế

Để tránh bị khép vào hành vi trốn thuế, gian lận thuế, các doanh nghiệp và cá nhân cần:

1. Thực hiện đúng và đủ các quy định về đăng ký, kê khai và nộp thuế đúng hạn.
2. Sử dụng hóa đơn, chứng từ hợp pháp, minh bạch trong mọi giao dịch.
3. Hoàn thiện hệ thống sổ sách kế toán, lưu trữ chứng từ cẩn thận để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra.
4. Thường xuyên cập nhật các chính sách thuế mới để điều chỉnh hoạt động kinh doanh phù hợp với pháp luật.

Việc hiểu rõ các hành vi vi phạm không chỉ giúp người nộp thuế tự bảo vệ mình trước các rủi ro pháp lý mà còn góp phần xây dựng một môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng.