Trong bối cảnh tốc độ già hóa dân số tại Việt Nam đang diễn ra nhanh chóng, việc chuẩn bị tâm lý, kỹ năng và nền tảng kinh tế cho giai đoạn tuổi già không còn là câu chuyện của riêng những người đã bước sang phía bên kia sườn dốc cuộc đời. Bộ Y tế đang lấy ý kiến về dự thảo hướng dẫn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 – 2035, trong đó đề xuất một nội dung quan trọng: Tổ chức tư vấn, xây dựng tài liệu và phổ biến kiến thức, kỹ năng chuẩn bị cho tuổi già đối với người dân ngay từ độ tuổi 40.

1. Vì sao phải chuẩn bị cho tuổi già ngay từ mốc 40 tuổi?

Theo phân tích của các chuyên gia dân số và y tế cộng đồng, độ tuổi 40 chính là "thời điểm vàng" để mỗi cá nhân bắt đầu tái cấu trúc lại kế hoạch cuộc đời. Đây là giai đoạn cơ thể bắt đầu xuất hiện những thay đổi sinh lý tự nhiên, đồng thời cũng là lúc gánh nặng gia đình và sự nghiệp đòi hỏi sự tích lũy vững chắc nhất.

Nếu như trước đây, các chính sách xã hội thường tập trung vào việc hỗ trợ và thụ hưởng cho nhóm người đã bước vào độ tuổi cao tuổi theo quy định tại Luật người cao tuổi năm 2009, thì góc nhìn chính sách hiện đại chuyển dịch mạnh mẽ sang hướng chủ động dự phòng. Việc trang bị nền tảng kiến thức từ tuổi 40 sẽ giúp người dân bước vào giai đoạn hoàng hôn của cuộc đời một cách chủ động, tự chủ và lành mạnh, giảm bớt áp lực lên hệ thống an sinh xã hội và y tế quốc gia.

2. Năm trụ cột nội dung then chốt trong chương trình trang bị kỹ năng

Dự thảo đề xuất xây dựng bộ tài liệu chuẩn hóa và triển khai hoạt động truyền thông tư vấn chuyên sâu cho nhóm đối tượng từ 40 tuổi trở lên, xoay quanh 5 lĩnh vực cốt lõi:

• Xây dựng lối sống lành mạnh: Điều chỉnh thói quen sinh hoạt, dinh dưỡng hợp lý, hạn chế tối đa các yếu tố nguy cơ dẫn đến các bệnh mãn tính không lây nhiễm.
• Rèn luyện và nâng cao sức khỏe: Thiết lập chế độ vận động phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi, tăng cường sức đề kháng và độ dẻo dai của cơ thể.
• Chăm sóc người cao tuổi tại nhà: Trang bị kỹ năng thực hành chăm sóc sức khỏe cho cha mẹ, người thân hiện tại, đồng thời tích lũy kiến thức tự chăm sóc bản thân trong tương lai.
• Chuẩn bị tài chính cho tuổi già: Định hình kế hoạch tích lũy tài chính dài hạn, tham gia bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội tự nguyện cũng như các quỹ hưu trí bổ sung theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 nhằm bảo đảm an toàn tài chính khi hết tuổi lao động.
• Chuẩn bị về lao động và việc làm phù hợp: Định hướng chuyển đổi công việc, học hỏi kỹ năng mới thích ứng với sự thay đổi của sức khỏe và thị trường lao động ở giai đoạn trung niên và cao niên.

3. Phương thức triển khai đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở

Đề xuất của Bộ Y tế đưa ra giải pháp thực thi mang tính hệ thống và khả thi cao. Theo đó, hệ thống chuyên môn sẽ tiến hành khảo sát thực tế nhu cầu của người dân ở độ tuổi 40 để định hướng nội dung tài liệu sát với đời sống. Sau khi biên soạn và thẩm định, bộ tài liệu mẫu sẽ được in ấn, cấp phát về cho các địa phương.

Căn cứ vào điều kiện kinh tế - xã hội và đặc thù văn hóa vùng miền, các địa phương có thể chủ động biên tập, tinh chỉnh nội dung cho phù hợp nhất. Đội ngũ cán bộ y tế, dân số các cấp sẽ được tập huấn nâng cao năng lực để trở thành những tuyên truyền viên, tư vấn viên trực tiếp tại cộng đồng.

Bên cạnh đó, các hoạt động phổ cập kiến thức này sẽ được lồng ghép linh hoạt vào sinh hoạt của các câu lạc bộ chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, các buổi sinh hoạt văn hóa khối phố, thôn bản, đồng thời đẩy mạnh truyền thông đa nền tảng trên báo chí, đài phát thanh, truyền hình và các mạng xã hội thu hút đông đảo người dân theo dõi.

4. Đảm bảo nguồn lực tài chính bền vững

Để đảm bảo chương trình không chỉ nằm trên giấy, dự thảo quy định rõ việc sử dụng nguồn kinh phí thường xuyên từ ngân sách nhà nước thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển để hỗ trợ toàn bộ chi phí biên soạn, in ấn tài liệu, đào tạo cán bộ và tổ chức các buổi tư vấn truyền thông tại cộng đồng.

Chủ động chuẩn bị cho tuổi già từ mốc 40 tuổi chính là một bước đi mang tính đột phá, thể hiện tầm nhìn chiến lược của ngành y tế nhằm hướng tới một xã hội già hóa khỏe mạnh, nâng cao chất lượng cuộc sống cho từng người dân Việt Nam.