Vụ án mạng kinh hoàng xảy ra tại phường 3, TP Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp vào tháng 4/2018 với tình tiết thi thể không nguyên vẹn đã khiến dư luận bàng hoàng. Tuy nhiên, những tình tiết mới về tâm lý của nghi phạm Nguyễn Thanh T. đang đặt ra nhiều câu hỏi pháp lý phức tạp về khả năng chịu trách nhiệm hình sự.

Hành vi tàn ác và những biểu hiện bất thường của nghi phạm

Theo diễn biến vụ việc vào chiều tối ngày 07/4/2018, người dân tại khóm 3, phường 3, TP Sa Đéc đã phát hiện một thi thể không đầu tại số nhà 72/8 đường Vườn Hồng. Qua truy xét nhanh, cơ quan công an xác định Nguyễn Thanh T. (48 tuổi) là nghi can số một. Đáng chú ý, khi bị mời về trụ sở, đối tượng này còn hung hãn dùng dao tấn công khiến một chiến sĩ công an trọng thương.

Tuy nhiên, đằng sau hành vi máu lạnh đó là những lời kể đầy ám ảnh từ người thân và hàng xóm về sự thay đổi tâm tính đột ngột của T. Trước đây, T. vốn là người siêng năng bốc vác nuôi gia đình, nhưng thời gian gần đây lại thường xuyên nhậu nhẹt, đánh đập vợ con và có những hành động kỳ quặc.

Khu vực xảy ra vụ án mạng rùng rợn tại Sa Đéc, Đồng Tháp năm 2018 (ảnh minh họa)

Vợ của nghi phạm chia sẻ trong nước mắt rằng T. thường xuyên nói nhảm, hát vu vơ và đặc biệt là có thói quen lập "danh sách đen" những người mình không thích để tự "tuyên án". Dù gia đình đã đưa đi thăm khám nhiều lần nhưng tình trạng không thuyên giảm. Những biểu hiện này là cơ sở quan trọng để cơ quan điều tra xem xét trưng cầu giám định tâm thần đối với bị can.

Căn cứ pháp lý về trách nhiệm hình sự đối với người mắc bệnh tâm thần

Trong bối cảnh pháp luật hình sự Việt Nam thời điểm năm 2018, việc xác định năng lực hành vi của bị can là yếu tố then chốt để quyết định hình phạt. Theo quy định tại Điều 21 Bộ luật Hình sự 2015 về tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự:

"Người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc bệnh tâm thần, một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự."

Như vậy, nếu kết quả giám định pháp y tâm thần khẳng định tại thời điểm gây án, Nguyễn Thanh T. hoàn toàn mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi, bị can sẽ được miễn trách nhiệm hình sự. Thay vào đó, cơ quan tố tụng sẽ áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh theo quy định tại khoản 1 Điều 49 Bộ luật Hình sự 2015.

Kịch bản nào cho bản án cuối cùng?

Việc xác định nghi phạm có thoát án tử hình hay không phụ thuộc hoàn toàn vào kết luận của Hội đồng giám định pháp y tâm thần. Có hai trường hợp có thể xảy ra:

• Trường hợp 1: Nếu T. bị bệnh tâm thần làm hạn chế khả năng nhận thức (vẫn còn một phần khả năng điều khiển hành vi), bị can vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự nhưng có thể được xem xét giảm nhẹ hình phạt.
• Trường hợp 2: Nếu kết quả giám định cho thấy T. hoàn toàn bình thường hoặc chỉ giả vờ tâm thần để trốn tránh pháp luật, bị can sẽ phải đối mặt với khung hình phạt cao nhất.

Với tính chất đặc biệt nghiêm trọng của vụ án (giết người có tính chất man rợ, tấn công người thi hành công vụ), nếu có đủ năng lực hành vi, bị can T. rất có thể sẽ bị truy tố theo Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015 về Tội giết người với khung hình phạt cao nhất là tử hình.

Kết quả giám định tâm thần là chìa khóa quyết định số phận pháp lý của bị can (ảnh minh họa)

Vụ án là bài học đắt giá về việc quan tâm đến sức khỏe tâm thần trong cộng đồng. Việc phát hiện và điều trị kịp thời các dấu hiệu bất ổn tâm lý không chỉ cứu vãn một con người mà còn ngăn chặn những bi kịch đau lòng cho xã hội.