Chính phủ vừa ban hành Nghị định 158/2025/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Với nhiều điểm mới mang tính đột phá, Nghị định này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của hàng triệu người lao động mà còn mở rộng lưới an sinh đến các nhóm đối tượng mới như chủ hộ kinh doanh và người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương.

1. Thử việc không còn là 'gánh nặng' đóng BHXH

Một trong những điểm đáng chú ý nhất tại khoản 5 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP là quy định rõ ràng: Người lao động làm việc theo hợp đồng thử việc không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.

Quy định này giúp tháo gỡ vướng mắc cho cả doanh nghiệp và người lao động, tránh việc phải thực hiện các thủ tục báo tăng, báo giảm phức tạp cho những khoảng thời gian ngắn. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nếu hợp đồng thử việc được lồng ghép trong hợp đồng lao động chính thức thì việc đóng BHXH vẫn phải thực hiện theo quy định chung.

2. Chủ hộ kinh doanh chính thức gia nhập 'lưới an sinh'

Từ ngày 01/7/2025, chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh sẽ chính thức trở thành đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Theo Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP, lộ trình được chia làm hai giai đoạn:

• Giai đoạn 1 (từ 01/7/2025): Áp dụng với chủ hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai.
• Giai đoạn 2 (từ 01/7/2029): Áp dụng với các chủ hộ kinh doanh còn lại.

Ví dụ: Anh A là chủ một cửa hàng tạp hóa lớn tại Hà Nội, nộp thuế theo phương pháp kê khai. Từ tháng 7/2025, anh A sẽ bắt đầu đóng BHXH bắt buộc để hưởng các chế độ hưu trí, tử tuất như một người lao động bình thường.

3. Quản lý doanh nghiệp không hưởng lương cũng phải đóng BHXH

Đây là một điểm mới nhằm lấp đầy khoảng trống pháp lý. Những người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên hoặc người đại diện phần vốn nhà nước dù không hưởng tiền lương vẫn phải tham gia BHXH bắt buộc theo quy định tại điểm n khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024.

4. Mức tham chiếu thay thế mức lương cơ sở

Khi mức lương cơ sở bị bãi bỏ, Chính phủ sẽ sử dụng "mức tham chiếu" để tính toán mức đóng và hưởng BHXH. Điều 5 Nghị định 158/2025/NĐ-CP khẳng định mức tham chiếu sẽ được điều chỉnh dựa trên chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và tăng trưởng kinh tế, đảm bảo không thấp hơn mức lương cơ sở tại thời điểm bãi bỏ.

5. Cách tính lương đóng BHXH cho người làm việc không trọn thời gian

Tại Điều 7 Nghị định 158/2025/NĐ-CP, Chính phủ hướng dẫn chi tiết cách quy đổi tiền lương theo giờ, ngày, tuần sang tiền lương tháng để làm căn cứ đóng BHXH. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi cho nhóm lao động linh hoạt, đảm bảo họ vẫn có tích lũy an sinh xã hội dù không làm việc toàn thời gian.

6. Siết chặt quy định truy thu và lãi chậm đóng

Nghị định mới rút ngắn đáng kể thời gian truy đóng để không bị tính lãi. Cụ thể, theo Điều 8 Nghị định 158/2025/NĐ-CP, thời hạn này chỉ còn đến hết ngày cuối cùng của tháng tiếp theo sau tháng có quyết định điều chỉnh tăng lương (thay vì 6 tháng như trước đây).

7. Tạm dừng đóng BHXH khi bị đình chỉ công việc

Nếu người lao động bị tạm đình chỉ công việc từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng, cả người lao động và người sử dụng lao động đều được tạm dừng đóng BHXH. Sau đó, tùy vào kết quả xử lý (có được trả lương hay không) mà sẽ thực hiện đóng bù hoặc không đóng bù theo Điều 11 Nghị định 158/2025/NĐ-CP.

8. Kết hợp BHXH tự nguyện và bắt buộc để hưởng hưu trí

Điều 17 Nghị định 158/2025/NĐ-CP tạo điều kiện thuận lợi cho những người có thời gian đóng đan xen giữa hai loại hình bảo hiểm. Đặc biệt, những người tham gia BHXH tự nguyện trước năm 2021 và đủ 20 năm đóng bảo hiểm sẽ có điều kiện hưởng lương hưu ưu đãi về độ tuổi.

Việc nắm vững các quy định tại Nghị định 158/2025/NĐ-CP là vô cùng cần thiết để đảm bảo quyền lợi an sinh lâu dài. Người lao động và đơn vị sử dụng lao động cần chủ động cập nhật để thực hiện đúng quy định pháp luật từ ngày 01/7/2025.