Bước sang năm 2020, chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH) tại Việt Nam sẽ có những bước chuyển mình quan trọng, trực tiếp tác động đến túi tiền và quyền lợi an sinh của hàng triệu người lao động. Theo lộ trình được quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội 2014, việc xác định mức hưởng lương hưu sẽ không còn giống như những năm trước đó.

Dù tham gia BHXH bắt buộc hay tự nguyện, công thức tính lương hưu cơ bản vẫn dựa trên tỷ lệ hưởng và mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH. Tuy nhiên, các tham số trong công thức này đang dần thay đổi theo hướng siết chặt hơn về điều kiện và thời gian đóng.

1. Tăng số năm đóng BHXH để đạt tỷ lệ 45% đối với lao động nam

Đây là thay đổi đáng chú ý nhất đối với các quý ông chuẩn bị nghỉ hưu trong năm tới. Căn cứ theo Điều 56 và Điều 74 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, lộ trình tăng số năm đóng BHXH của lao động nam được quy định như sau:

"2. Từ ngày 01 tháng 01 năm 2018, mức lương hưu hằng tháng của người lao động... được tính bằng 45% mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội... và tương ứng với số năm đóng bảo hiểm xã hội như sau: a) Lao động nam nghỉ hưu vào năm 2018 là 16 năm, năm 2019 là 17 năm, năm 2020 là 18 năm..."

Như vậy, nếu năm 2019 lao động nam chỉ cần 17 năm đóng BHXH để hưởng tỷ lệ 45%, thì sang năm 2020, con số này tăng lên 18 năm. Sau đó, cứ mỗi năm đóng thêm, người lao động được cộng thêm 2%, mức tối đa vẫn là 75%.

2. Nâng tuổi nghỉ hưu khi bị suy giảm khả năng lao động

Đối với những người lao động không may bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên, điều kiện về tuổi đời để được hưởng lương hưu cũng sẽ khắt khe hơn. Theo điểm a khoản 1 Điều 55, lộ trình tăng tuổi được quy định rõ:

Từ năm 2020 trở đi, để đủ điều kiện hưởng lương hưu khi suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên, lao động nam phải đủ 55 tuổi và lao động nữ phải đủ 50 tuổi. So với năm 2019 (nam 54 tuổi, nữ 49 tuổi), độ tuổi này đã tăng thêm 01 tuổi.

3. Thay đổi cách tính bình quân tiền lương tháng đóng BHXH

Một điểm mới khác áp dụng cho những người bắt đầu tham gia BHXH từ ngày 01/01/2020 trong khu vực Nhà nước. Theo điểm e khoản 1 Điều 62, mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH để tính lương hưu sẽ được tính trên 20 năm cuối trước khi nghỉ hưu.

Việc kéo dài thời gian tính bình quân này (từ 15 năm lên 20 năm) phản ánh xu hướng tiến tới tính bình quân toàn bộ quá trình đóng BHXH, nhằm đảm bảo sự công bằng và bền vững cho quỹ bảo hiểm.

4. Kỳ vọng tăng lương hưu từ việc điều chỉnh lương cơ sở

Dựa trên bối cảnh tháng 10/2019, Chính phủ đang xem xét lộ trình tăng lương cơ sở cho năm 2020. Theo Điều 57, lương hưu sẽ được điều chỉnh dựa trên chỉ số giá tiêu dùng và tăng trưởng kinh tế.

Việc tăng lương cơ sở không chỉ giúp tăng mức đóng mà còn là căn cứ để điều chỉnh tăng mức hưởng lương hưu hàng tháng, giúp đảm bảo đời sống cho người về hưu trước áp lực lạm phát.

Lời khuyên: Người lao động nên chủ động kiểm tra quá trình đóng BHXH của mình và đối chiếu với các mốc thời gian nêu trên để có kế hoạch nghỉ hưu phù hợp nhất, đảm bảo quyền lợi tối đa theo quy định của pháp luật.