Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh cải cách hành chính và tối ưu hóa nguồn lực quốc gia, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 (số hiệu 110/2025/QH15) đã chính thức được ban hành, thay thế cho văn bản cũ năm 2013. Đây không chỉ là một văn bản pháp lý khô khan mà là một "thước đo" mới cho đạo đức công vụ và trách nhiệm công dân trong kỷ nguyên mới.

Quản lý ngân sách và tài sản công minh bạch là mục tiêu cốt lõi của Luật mới (ảnh minh họa)

1. Mở rộng đối tượng áp dụng: Không ai đứng ngoài cuộc

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 chính là việc mở rộng và cụ thể hóa đối tượng áp dụng. Nếu như trước đây quy định còn mang tính chung chung, thì tại Điều 2 của Luật mới, danh sách các chủ thể đã được định danh rõ ràng hơn bao giờ hết.

Bên cạnh các cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang, Luật còn đặc biệt nhấn mạnh đến doanh nghiệp nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập và cả các hộ gia đình, cá nhân có liên quan đến việc sử dụng nguồn lực công. Điều này cho thấy quyết tâm của Nhà nước trong việc tạo ra một hệ sinh thái tiết kiệm toàn diện, từ khu vực công chí đến khu vực tư nhân có liên đới.

2. Luật hóa 7 nhóm hành vi gây lãng phí: Chấm dứt thời kỳ "quy định chung chung"

Để khắc phục tình trạng khó xử lý do quy định thiếu cụ thể, Điều 4 Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 đã liệt kê chi tiết 07 nhóm hành vi gây lãng phí. Đáng chú ý là các hành vi trong lĩnh vực:

• Quản lý tài chính công: Sử dụng ngân sách sai mục đích, vượt định mức.
• Đầu tư công: Các dự án treo, chậm tiến độ gây thất thoát vốn.
• Tài nguyên, năng lượng: Khai thác bừa bãi, không hiệu quả tài nguyên quốc gia.

Việc định danh rõ ràng các hành vi này giúp các cơ quan thanh tra, kiểm toán có căn cứ vững chắc để xử lý vi phạm, đồng thời giúp người dân dễ dàng giám sát hoạt động của các cơ quan công quyền.

Cán bộ, công chức thảo luận về các giải pháp thực hành tiết kiệm tại công sở (ảnh minh họa)

3. Ngày 31/5: Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí

Lần đầu tiên, Việt Nam có một ngày kỷ niệm riêng để nhắc nhở về ý thức tiết kiệm. Theo Điều 9 Luật 2025, ngày 31/5 hàng năm được chọn là “Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí”.

Lựa chọn ngày này mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc, gắn liền với bài viết “Thế nào là Kiệm” của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Mục tiêu của quy định này không chỉ dừng lại ở việc tổ chức các buổi lễ kỷ niệm, mà là hướng tới việc xây dựng một văn hóa tiết kiệm bền vững, lồng ghép vào nội quy làm việc và lối sống hàng ngày của mỗi người dân.

4. Trách nhiệm người đứng đầu và cơ chế bảo vệ người tố giác

Luật mới đã nâng tầm trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức. Tại Điều 34, người đứng đầu không chỉ có trách nhiệm chỉ đạo mà còn phải chịu trách nhiệm trực tiếp nếu để xảy ra lãng phí trong đơn vị mình quản lý.

Đặc biệt, cơ chế bảo vệ người tố giác đã được hoàn thiện. Luật quy định rõ:

• Bảo vệ bí mật thông tin cá nhân của người phản ánh, tố giác.
• Áp dụng các biện pháp bảo vệ tính mạng, sức khỏe và tài sản cho người đấu tranh chống lãng phí tương tự như quy định tại Luật Tố cáo.

Việc thực hiện dân chủ ở cơ sở, lấy ý kiến cán bộ nhân viên trước khi ban hành các định mức tiết kiệm cũng là một điểm mới văn minh, giúp các quy định đi vào thực tế một cách tự nguyện và hiệu quả hơn.

Tóm lại, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 là một bước tiến lớn trong việc quản trị quốc gia. Việc nắm vững các quy định này không chỉ giúp chúng ta tránh được các rủi ro pháp lý mà còn góp phần xây dựng một đất nước giàu mạnh, văn minh từ chính những hành động nhỏ nhất hàng ngày.