Hoạt động thanh tra luôn đóng vai trò là "tai mắt" của bộ máy quản lý nhà nước, giúp phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm. Với sự ra đời của Luật Thanh tra 2025, hệ thống này đã có một bước ngoặt lớn, hướng tới sự tinh gọn, hiệu quả và minh bạch hơn bao giờ hết. Dưới đây là 7 điểm mới cốt lõi mà bạn cần nắm vững.

1. Xóa bỏ ranh giới giữa thanh tra hành chính và chuyên ngành

Một trong những thay đổi căn bản nhất nằm ở cách tiếp cận khái niệm thanh tra. Tại khoản 1 Điều 2 Luật Thanh tra 2025, thanh tra được định nghĩa chung là hoạt động xem xét, đánh giá việc thực hiện chính sách, pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Khác với khoản 2 và khoản 3 Điều 2 Luật Thanh tra 2022 vốn phân định rạch ròi giữa thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành, quy định mới tạo ra sự thống nhất trong trình tự, thủ tục, giúp giảm bớt sự chồng chéo và phiền hà cho đối tượng thanh tra.

"Thanh tra là hoạt động xem xét, đánh giá, kết luận, kiến nghị xử lý của cơ quan thanh tra đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định."

2. Siết chặt kỷ luật với các hành vi bị nghiêm cấm mới

Để nâng cao tính liêm chính, Điều 6 Luật Thanh tra 2025 đã bổ sung danh mục các hành vi bị nghiêm cấm. Đáng chú ý là việc cấm bao che, cố ý bỏ lọt hành vi vi phạm pháp luật, tham nhũng, lãng phí hoặc cố ý kết luận không có căn cứ pháp luật.

So với Điều 8 Luật Thanh tra 2022, các quy định mới này trực diện hơn, nhắm thẳng vào những kẽ hở có thể dẫn đến tiêu cực trong quá trình thực thi công vụ.

3. Tinh gọn bộ máy cơ quan thanh tra

Hệ thống cơ quan thanh tra theo Điều 7 Luật Thanh tra 2025 được thiết kế lại theo hướng tập trung vào hai cấp chính là Thanh tra Chính phủ và Thanh tra tỉnh. Điều này giúp tập trung nguồn lực và tránh tình trạng dàn trải bộ máy tại các cấp cơ sở như quy định tại Điều 9 Luật Thanh tra 2022.

4. Thanh tra trực tuyến - Bước tiến của thời đại số

Lần đầu tiên, hình thức thanh tra trực tuyến và từ xa dựa trên dữ liệu điện tử được chính thức hóa tại khoản 2 Điều 19 Luật Thanh tra 2025. Đây là một bước tiến lớn so với Điều 46 Luật Thanh tra 2022.

Hoạt động thanh tra trực tuyến giúp tối ưu hóa thời gian và nguồn lực (ảnh minh họa)

Việc áp dụng công nghệ không chỉ giúp tăng hiệu suất mà còn hạn chế tối đa sự tiếp xúc trực tiếp, từ đó giảm thiểu nguy cơ nhũng nhiễu, tiêu cực.

5. Mở rộng căn cứ và siết chặt thời hạn thanh tra lại

Tại điểm a khoản 1 Điều 25 Luật Thanh tra 2025, việc thanh tra lại sẽ được thực hiện khi có vi phạm nghiêm trọng về thẩm quyền ban hành quyết định thanh tra. Đây là điểm mới so với điểm a khoản 1 Điều 56 Luật Thanh tra 2022.

Đồng thời, thời hạn thanh tra lại cũng được quy định chặt chẽ, không vượt quá thời hạn thanh tra thông thường quy định tại khoản 1 Điều 20.

6. Linh hoạt trong việc tạm dừng thanh tra

Khoản 1 Điều 30 Luật Thanh tra 2025 bổ sung trường hợp tạm dừng thanh tra khi tình hình thực tế ảnh hưởng đến việc tiến hành thanh tra trực tiếp do phải tập trung thực hiện nhiệm vụ quan trọng, cấp thiết. Quy định này thực tế hơn nhiều so với khoản 1 Điều 70 Luật Thanh tra 2022.

7. Rút ngắn thời hạn gia hạn - Tăng tốc độ xử lý

Nhằm đẩy nhanh tiến độ giải quyết vụ việc, khoản 1 Điều 20 Luật Thanh tra 2025 đã rút ngắn thời hạn gia hạn thanh tra ở nhiều cấp. Ví dụ, cuộc thanh tra do Thanh tra Chính phủ tiến hành chỉ được gia hạn lần thứ hai không quá 20 ngày, thay vì 30 ngày như tại điểm a khoản 1 Điều 47 Luật Thanh tra 2022.

Việc nắm bắt kịp thời các điểm mới của Luật Thanh tra 2025 không chỉ giúp các cơ quan nhà nước thực thi đúng pháp luật mà còn giúp các tổ chức, cá nhân bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trong quá trình thanh tra.