Ngày 26/11/2024, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn 2024. Với nhiều điểm mới mang tính đột phá, văn bản này được kỳ vọng sẽ giải quyết những nút thắt trong quản lý không gian, thúc đẩy phát triển bền vững từ ngày 01/7/2025.

1. Cải cách thủ tục: Không bắt buộc lấy ý kiến dân cư khi lập nhiệm vụ quy hoạch

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất nhằm đẩy nhanh tiến độ dự án là việc rút gọn quy trình lấy ý kiến. Theo quy định tại Điều 36 Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn 2024, cơ quan chức năng sẽ không còn yêu cầu lấy ý kiến cộng đồng dân cư đối với nhiệm vụ quy hoạch chung của thành phố, thị xã, huyện và khu chức năng (ngoại trừ các trường hợp đặc biệt như đô thị mới, thị trấn và xã).

Trích dẫn Điều 36: "Đối tượng lấy ý kiến gồm các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan. Nội dung lấy ý kiến gồm nội dung của nhiệm vụ quy hoạch đô thị và nông thôn..."

Sự thay đổi này so với Luật cũ giúp giảm bớt các bước trung gian không cần thiết, tập trung vào sự đồng thuận giữa các cơ quan quản lý chuyên môn trong giai đoạn định hình nhiệm vụ.

2. Đánh thức "tiềm năng ngầm": Quy định rõ về quy hoạch không gian dưới lòng đất

Lần đầu tiên, khái niệm quy hoạch không gian ngầm được luật hóa một cách chi tiết và bài bản. Điều 34 Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn 2024 quy định các thành phố trực thuộc trung ương phải xác định rõ khu vực khai thác, sử dụng không gian ngầm, các công trình giao thông ngầm và kết nối hạ tầng trên mặt đất.

Việc lập bản vẽ quy hoạch không gian ngầm theo tỷ lệ 1/10.000 hoặc 1/5.000 sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để các đô thị như Hà Nội, TP.HCM phát triển hệ thống Metro, bãi đỗ xe ngầm và trung tâm thương mại dưới lòng đất một cách đồng bộ.

3. Minh bạch hóa thông tin: Công khai quy hoạch trong vòng 15 ngày

Để người dân và doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận thông tin, Luật mới yêu cầu chậm nhất 15 ngày kể từ khi được phê duyệt, toàn bộ nội dung quy hoạch (trừ bí mật nhà nước) phải được công bố công khai. Hồ sơ công bố bao gồm quyết định phê duyệt, bản vẽ, thuyết minh và quy định quản lý. Đặc biệt, hệ thống cơ sở dữ liệu địa lý quốc gia sẽ được chuẩn hóa để phục vụ tra cứu trực tuyến.

4. Siết chặt kỷ cương: Điều chỉnh cục bộ quy hoạch không được gây quá tải hạ tầng

Tình trạng "băm nát" quy hoạch bằng việc điều chỉnh cục bộ tùy tiện sẽ bị hạn chế tối đa. Khoản 2 Điều 46 Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn 2024 nêu rõ: Việc điều chỉnh cục bộ chỉ được thực hiện khi không làm thay đổi tính chất, chức năng chính của khu vực và đặc biệt là không làm quá tải hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội.

5. Đảm bảo nguồn lực: Đa dạng hóa kinh phí cho hoạt động quy hoạch

Luật mới mở rộng nguồn kinh phí cho công tác lập quy hoạch, không chỉ từ ngân sách nhà nước mà còn từ các nguồn hợp pháp khác. Điều này giúp huy động nguồn lực xã hội hóa, nâng cao chất lượng các đồ án quy hoạch thông qua việc thuê các đơn vị tư vấn quốc tế hoặc sử dụng công nghệ hiện đại.

6. Phân cấp thẩm quyền: Chỉ lấy ý kiến Bộ Xây dựng với đô thị loại III trở lên

Nhằm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương, Luật quy định chỉ lấy ý kiến của Bộ Xây dựng đối với quy hoạch đô thị từ loại III trở lên. Các đô thị loại nhỏ hơn sẽ do địa phương chủ động quyết định dựa trên các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, giúp rút ngắn đáng kể thời gian chờ đợi phê duyệt.

Lời khuyên pháp lý: Các nhà đầu tư và người dân cần chủ động cập nhật các bản đồ quy hoạch mới tại địa phương sau ngày 01/7/2025 để đảm bảo quyền lợi hợp pháp khi thực hiện các giao dịch bất động sản hoặc xây dựng công trình.