Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường đầy biến động, việc kiểm soát và quản lý giá cả không chỉ là bài toán của các nhà quản lý mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của từng hộ gia đình. Luật Giá 2023 ra đời với nhiều thay đổi mang tính đột phá, hứa hẹn tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng hơn. Dưới đây là những điểm mới "sát sườn" nhất mà bất kỳ người tiêu dùng hay doanh nghiệp nào cũng cần nắm rõ.

1. Những "ngoại lệ" đặc thù: 6 mặt hàng không áp dụng Luật Giá

Mặc dù đóng vai trò là khung pháp lý chung, nhưng Luật Giá 2023 vẫn dành không gian cho các lĩnh vực có tính chất đặc thù cao. Theo quy định tại Điều 3, có 06 trường hợp việc định giá sẽ tuân thủ theo luật chuyên ngành thay vì áp dụng trực tiếp các quy định tại đây.

4. Việc định giá của Nhà nước đối với một số mặt hàng được thực hiện theo quy định của pháp luật có liên quan như sau:
a) Giá đất được thực hiện theo quy định của pháp luật về đất đai;
b) Giá nhà ở được thực hiện theo quy định của pháp luật về nhà ở;
c) Giá điện và giá các dịch vụ về điện được thực hiện theo quy định của pháp luật về điện lực;
d) Giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh được thực hiện theo quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh;
đ) Học phí, giá dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo, giáo dục nghề nghiệp được thực hiện theo quy định của pháp luật về giáo dục, giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp;
e) Tiền bản quyền... thực hiện theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ.

Việc phân định rõ ràng này giúp tránh sự chồng chéo trong quản lý, đồng thời đảm bảo tính chuyên sâu cho từng lĩnh vực quan trọng như đất đai, y tế và giáo dục.

2. Danh mục bình ổn giá: Vì sao thức ăn chăn nuôi được "gọi tên"?

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc điều chỉnh danh mục hàng hóa, dịch vụ bình ổn giá. Luật Giá 2023 đã chính thức lược bỏ các mặt hàng như điện, muối ăn, đường ăn khỏi danh mục này. Thay vào đó, thức ăn chăn nuôi và thức ăn thủy sản đã được bổ sung vào danh sách ưu tiên bình ổn.

Sự thay đổi này phản ánh đúng thực tế sản xuất tại Việt Nam, khi ngành chăn nuôi đóng vai trò then chốt trong nông nghiệp. Việc kiểm soát giá thức ăn chăn nuôi sẽ giúp ổn định giá thành thực phẩm đầu ra, bảo vệ quyền lợi của cả người nông dân và người tiêu dùng cuối cùng.

3. Nhà nước định giá: Thêm tiêu chí để bảo vệ thị trường cạnh tranh

Bên cạnh các tiêu chí cũ, Điều 21 của Luật mới đã bổ sung thêm một tiêu chí quan trọng để Nhà nước thực hiện định giá: các hàng hóa, dịch vụ thiết yếu có tính chất độc quyền hoặc thị trường cạnh tranh hạn chế.

Điều này có nghĩa là ở những lĩnh vực mà người dân không có nhiều sự lựa chọn, Nhà nước sẽ can thiệp để đảm bảo mức giá không bị đẩy lên quá cao một cách vô lý, gây ảnh hưởng đến an sinh xã hội.

4. Hiệp thương giá: Nhà nước đóng vai trò "trọng tài" công tâm

Biện pháp hiệp thương giá giờ đây được quy định rõ ràng hơn, chỉ thực hiện giữa các doanh nghiệp với nhau dưới sự giám sát của Nhà nước. Đây là giải pháp tối ưu khi bên mua và bên bán phụ thuộc lẫn nhau và khó có thể tìm được đối tác thay thế trên thị trường.

Vai trò của cơ quan Nhà nước lúc này không phải là người quyết định giá, mà là người trung gian, đảm bảo quá trình thương lượng diễn ra minh bạch, đúng pháp luật và không gây thiệt hại cho nền kinh tế chung.

5. Kê khai và niêm yết giá: Minh bạch để không bị "hớ"

Để bảo vệ người tiêu dùng, Luật Giá 2023 yêu cầu các tổ chức, cá nhân kinh doanh phải thực hiện niêm yết giá công khai. Giá niêm yết phải bao gồm đầy đủ các loại thuế, phí và lệ phí, giúp người mua biết chính xác số tiền mình phải trả mà không gặp phải các chi phí "ẩn".

Việc niêm yết phải được thực hiện rõ ràng, không gây nhầm lẫn thông qua các hình thức như in trên bao bì, dán nhãn hoặc bảng giá tại điểm bán. Đây là bước tiến quan trọng trong việc xây dựng văn hóa kinh doanh văn minh, hiện đại.

Lời khuyên pháp lý: Người dân và doanh nghiệp nên chủ động cập nhật các quy định mới này để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Việc nắm vững các quy định về niêm yết và kê khai giá sẽ giúp bạn tránh được những rủi ro không đáng có trong các giao dịch dân sự và thương mại hàng ngày.