Việc ban hành Luật Đầu tư 2025 (Luật số 143/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 11/12/2025) đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc thắt chặt quản lý các hoạt động kinh doanh có tác động tiêu cực đến xã hội, an ninh trật tự và sức khỏe cộng đồng. Một trong những nội dung được dư luận xã hội và cộng đồng doanh nghiệp quan tâm nhất chính là danh mục các ngành, nghề bị cấm đầu tư kinh doanh, chính thức áp dụng từ ngày 01/03/2026.

Danh sách 11 nhóm ngành nghề bị cấm tuyệt đối từ năm 2026

Theo quy định tại Điều 6 Luật Đầu tư 2025, Nhà nước cấm các hoạt động đầu tư kinh doanh đối với 11 nhóm ngành nghề sau đây:

"1. Cấm các hoạt động đầu tư kinh doanh sau đây:
a) Kinh doanh các chất ma túy quy định tại Phụ lục I ban hành kèm theo Luật này;
b) Kinh doanh các loại hóa chất, khoáng vật quy định tại Phụ lục II ban hành kèm theo Luật này;
c) Kinh doanh mẫu vật các loài thực vật, động vật hoang dã có nguồn gốc khai thác từ tự nhiên quy định tại Phụ lục I của Công ước về buôn bán quốc tế các loài thực vật, động vật hoang dã nguy cấp; mẫu vật các loài thực vật rừng, động vật rừng, thủy sản nguy cấp, quý, hiếm Nhóm I có nguồn gốc khai thác từ tự nhiên quy định tại Phụ lục III ban hành kèm theo Luật này;
d) Kinh doanh mại dâm;
đ) Mua, bán người, mô, xác, bộ phận cơ thể người, bào thai người;
e) Hoạt động kinh doanh liên quan đến sinh sản vô tính trên người;
g) Kinh doanh pháo nổ;
h) Kinh doanh dịch vụ đòi nợ;
i) Kinh doanh mua bán bảo vật quốc gia;
k) Kinh doanh xuất khẩu di vật, cổ vật;
l) Kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng."

So với quy định cũ, danh mục cấm tại khoản 1 Điều 6 Luật Đầu tư 2025 đã được bổ sung thêm một mặt hàng cực kỳ nóng hổi và nhận được sự đồng thuận lớn từ xã hội: thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Cụ thể, việc bổ sung quy định cấm này tại điểm l khoản 1 Điều 6 Luật Đầu tư 2025 là một động thái quyết liệt của Quốc hội và Chính phủ nhằm bảo vệ sức khỏe của người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ trước những nguy cơ tiềm ẩn từ các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.

Phân tích chi tiết các nhóm ngành nghề bị cấm

Để giúp các nhà đầu tư có cái nhìn rõ nét hơn, chúng ta cần đi sâu vào từng nhóm ngành nghề cụ thể:

• Kinh doanh chất ma túy và hóa chất độc hại: Quy định tại điểm a và điểm b khoản 1 Điều 6 nhằm ngăn chặn việc lạm dụng các chất gây nghiện, hóa chất nguy hiểm gây hại cho sức khỏe con người và môi trường sinh thái.
• Kinh doanh động, thực vật hoang dã nguy cấp: Quy định tại điểm c khoản 1 Điều 6 bảo vệ đa dạng sinh học và thực thi các cam kết quốc tế của Việt Nam (như Công ước CITES).
• Kinh doanh dịch vụ đòi nợ: Tiếp tục được duy trì cấm tại điểm h khoản 1 Điều 6 nhằm hạn chế các tệ nạn xã hội, cưỡng đoạt tài sản và bảo đảm an ninh trật tự xã hội.
• Kinh doanh thuốc lá thế hệ mới: Quy định mới tại điểm l khoản 1 Điều 6 chính thức khép lại mọi cánh cửa nhập khẩu, sản xuất, phân phối thương mại đối với thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tại thị trường Việt Nam.

Những ngoại lệ đặc biệt cần lưu ý

Mặc dù bị cấm kinh doanh thương mại trên thị trường tự do, nhưng pháp luật vẫn mở ra hành lang pháp lý cho các hoạt động nghiên cứu và ứng dụng đặc thù. Tại khoản 2 Điều 6 Luật Đầu tư 2025, việc sản xuất hoặc sử dụng các chất ma túy, hóa chất độc hại, mẫu vật hoang dã vẫn được phép trong các trường hợp:

• Phân tích, kiểm nghiệm và nghiên cứu khoa học.
• Phục vụ y tế và sản xuất dược phẩm.
• Điều tra tội phạm của cơ quan chức năng.
• Bảo vệ quốc phòng, an ninh quốc gia.

Tuy nhiên, các hoạt động này không mang tính chất thương mại và phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình phê duyệt, giám sát chi tiết của Chính phủ để tránh thất thoát hoặc sử dụng sai mục đích.

Lời khuyên thiết thực cho nhà đầu tư và doanh nghiệp

Với việc danh mục cấm được mở rộng và áp dụng chính thức từ ngày 01/03/2026, các cá nhân và doanh nghiệp đang hoạt động trong các lĩnh vực liên quan (đặc biệt là chuỗi kinh doanh thuốc lá điện tử, vape, pod) cần chủ động rà soát lại mô hình kinh doanh của mình. Việc tiếp tục duy trì các hoạt động bị cấm sau thời điểm luật có hiệu lực sẽ dẫn đến những chế tài pháp lý cực kỳ nghiêm khắc, bao gồm cả xử phạt hành chính nặng nề và truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ vi phạm.

Bên cạnh đó, theo quy định tại khoản 3 Điều 6 Luật Đầu tư 2025, Chính phủ sẽ liên tục rà soát các ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh để trình Quốc hội sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ. Do đó, doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật thông tin pháp lý để có những bước đi chủ động và an toàn nhất.