Trong nỗ lực nhằm hạn chế tiêu dùng các mặt hàng có hại cho sức khỏe và tăng cường nguồn thu cho ngân sách nhà nước, Chính phủ đang khẩn trương hoàn thiện dự thảo sửa đổi Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt 2008. Theo ghi nhận vào tháng 8/2014, lộ trình tăng thuế đối với thuốc lá và bia rượu đã dần lộ diện với những con số điều chỉnh đáng kể, hứa hẹn sẽ tạo ra những thay đổi lớn trên thị trường tiêu dùng trong những năm tới.

Bối cảnh đề xuất tăng thuế tiêu thụ đặc biệt năm 2014

Việc điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) không phải là một quyết định bất ngờ. Theo các chuyên gia kinh tế, mức thuế hiện hành đối với thuốc lá và bia rượu tại Việt Nam vẫn còn thấp so với khu vực và thế giới, dẫn đến việc tiếp cận các sản phẩm này quá dễ dàng, đặc biệt là đối với giới trẻ. Căn cứ vào Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá 2012, việc sử dụng công cụ thuế là một trong những giải pháp then chốt để giảm tỷ lệ người hút thuốc.

Lộ trình tăng thuế cụ thể đối với mặt hàng thuốc lá

Đối với mặt hàng thuốc lá, dự thảo đề xuất tăng thuế suất theo lộ trình hai giai đoạn. Cụ thể, mức thuế suất hiện nay đang được áp dụng theo quy định tại Điều 7 Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt 2008 là 65%. Theo lộ trình mới, con số này dự kiến sẽ tăng lên 70% vào năm 2016 và tiếp tục chạm mốc 75% vào năm 2019.

Điều 7. Thuế suất (Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt 2008)
Thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với hàng hoá, dịch vụ được quy định theo Biểu thuế tiêu thụ đặc biệt sau đây:
1. Thuốc lá điếu, xì gà và các chế phẩm khác từ cây thuốc lá dùng để hút, hít, nhai, ngửi, ngậm: 65%...

Việc tăng thuế này được kỳ vọng sẽ làm tăng giá bán lẻ thuốc lá, từ đó tác động trực tiếp đến túi tiền của người tiêu dùng, đặc biệt là những người có thu nhập thấp và thanh thiếu niên, giúp giảm tỷ lệ mắc các bệnh liên quan đến phổi và tim mạch.

Bia rượu - Đối tượng trọng điểm trong đợt điều chỉnh thuế

Không chỉ thuốc lá, mặt hàng bia cũng nằm trong tầm ngắm của đợt điều chỉnh thuế lần này. Hiện tại, bia đang chịu mức thuế suất TTĐB là 50%. Tuy nhiên, theo dự thảo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt sửa đổi 2014, mức thuế đối với bia sẽ tăng lên 55% từ ngày 01/01/2016 và tiếp tục tăng lên 65% từ ngày 01/01/2018.

Sự điều chỉnh này phản ánh quyết tâm của Chính phủ trong việc hạn chế tình trạng lạm dụng đồ uống có cồn, vốn là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tai nạn giao thông và các vấn đề trật tự xã hội. Việc tăng thuế đối với bia rượu cũng nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam.

Tác động đa chiều đến thị trường và người tiêu dùng

Việc tăng thuế chắc chắn sẽ tạo ra những phản ứng trái chiều từ phía các doanh nghiệp sản xuất. Nhiều hiệp hội doanh nghiệp lo ngại rằng thuế tăng quá nhanh có thể dẫn đến tình trạng buôn lậu thuốc lá và bia rượu giả gia tăng, gây thất thu thuế và ảnh hưởng đến sức khỏe người dùng do sản phẩm không kiểm soát được chất lượng.

Ý kiến từ các chuyên gia kinh tế

Các chuyên gia cho rằng, để chính sách thuế thực sự phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa việc tăng thuế và công tác chống buôn lậu tại biên giới. Nếu chỉ tăng thuế mà không kiểm soát tốt thị trường ngầm, người tiêu dùng sẽ chuyển sang sử dụng các sản phẩm rẻ tiền, kém chất lượng, đi ngược lại mục tiêu bảo vệ sức khỏe ban đầu.

Kết luận và lời khuyên

Lộ trình tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá và bia rượu là một bước đi tất yếu trong quá trình hội nhập và phát triển bền vững của Việt Nam. Người dân cần chủ động thay đổi thói quen tiêu dùng, hướng tới lối sống lành mạnh hơn để bảo vệ bản thân và gia đình trước những tác động kinh tế từ chính sách thuế mới. Đối với các doanh nghiệp, đây là thời điểm cần tái cấu trúc sản xuất, tập trung vào các sản phẩm chất lượng cao và tuân thủ nghiêm túc các quy định pháp luật về thuế.