Tình trạng phân biệt đối xử hay tạo áp lực tâm lý vô hình đối với những em học sinh có hoàn cảnh khó khăn, cha mẹ không tham gia đóng quỹ ban đại diện phụ huynh từ lâu đã trở thành nỗi bức xúc âm ỉ trong dư luận xã hội. Đứng trước thực trạng nhức nhối này, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT ngày 28/09/2026 ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh mới, chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 15/11/2026 để thay thế cho Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT. Văn bản mới đặt ra một lằn ranh đỏ mang tính pháp lý thép: tuyệt đối cấm mọi hành vi phân biệt đối xử hoặc gây bất lợi đối với học sinh không tham gia đóng góp tự nguyện.

Nỗi ám ảnh mang tên 'phân biệt đối xử' vì không đóng tiền quỹ hội

Cứ vào mỗi mùa tựu trường hay dịp họp phụ huynh đầu năm học, câu chuyện về kinh phí hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh lại trở thành đề tài 'nóng' trên các diễn đàn mạng xã hội lẫn đời sống thực tế. Không ít trường hợp cha mẹ học sinh vì hoàn cảnh kinh tế eo hẹp hoặc không đồng thuận với những khoản chi tiêu xa hoa, vô lý đã chọn cách không đóng góp. Thế nhưng, hệ quả sau đó lại đổ dồn lên vai những đứa trẻ ngây thơ.

Đã từng có những câu chuyện xót xa khi học sinh bị xếp ngồi bàn riêng biệt, không được phát phần thưởng hay quà liên hoan chung của lớp, thậm chí bị nêu tên trước tập thể hoặc bị nhắc nhở gián tiếp qua nhóm chat của phụ huynh. Điều này không chỉ xâm phạm thô bạo vào tâm lý, nhân phẩm của trẻ nhỏ mà còn làm méo mó mục tiêu giáo dục nhân văn tại học đường.

Lằn ranh pháp lý nghiêm ngặt tại Điều lệ mới

Nhằm loại bỏ tận gốc những biểu hiện tiêu cực và biến tướng nguy hại của 'quỹ phụ huynh', khoản 6 Điều 10 Điều lệ ban hành kèm theo Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT đã đưa ra quy định nghiêm cấm Ban đại diện cha mẹ học sinh và các thành viên thực hiện hành vi:

"Phân biệt đối xử hoặc gây bất lợi đối với trẻ mầm non, học sinh, cha mẹ học sinh vì việc tham gia hoặc không tham gia hoạt động, hỗ trợ hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh."

Theo đó, pháp luật hiện hành xác lập nguyên tắc công bằng tuyệt đối: sự tham gia hoạt động hoặc hỗ trợ kinh phí của phụ huynh là hoàn toàn tự nguyện. Dù phụ huynh có đóng góp nhiều, đóng góp ít hay hoàn toàn không thể tham gia đóng góp, con em của họ vẫn phải được thụ hưởng môi trường học tập, chăm sóc và đối xử bình đẳng như mọi học sinh khác trong lớp và nhà trường.

Ban đại diện cha mẹ học sinh phối hợp chặt chẽ với nhà trường trên tinh thần đồng thuận và bình đẳng (ảnh minh họa)

Xóa bỏ cơ chế 'cào bằng', cấm ấn định mức đóng góp và lập danh sách ép buộc

Bên cạnh việc cấm phân biệt đối xử, văn bản mới còn siết chặt toàn diện phương thức huy động và sử dụng kinh phí. Căn cứ theo quy định tại Điều 17 Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT, kinh phí của Ban đại diện cha mẹ học sinh chỉ được hình thành từ nguồn hỗ trợ tự nguyện của cha mẹ học sinh và các nguồn hỗ trợ hợp pháp khác.

Để ngăn chặn triệt để tình trạng 'tự nguyện trên tinh thần bắt buộc', các nhà làm luật đã thiết lập hàng rào bảo vệ vững chắc tại khoản 4 Điều 17 Điều lệ kèm theo Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT:

• Tuyệt đối không ấn định mức đóng góp: Không được đặt ra mức hỗ trợ bình quân, mức hỗ trợ tối thiểu, hoặc phân bổ chỉ tiêu thu trên từng đầu học sinh;
• Không áp đặt thời hạn: Nghiêm cấm việc đặt ra kỳ hạn bắt buộc phụ huynh phải nộp tiền hoặc thúc ép hoàn thành chỉ tiêu;
• Cấm lập danh sách truy thu: Ban đại diện không được lập danh sách công khai những cha mẹ học sinh phải hỗ trợ hoặc yêu cầu cụ thể cá nhân phụ huynh nào phải đóng tiền;
• Cấm thu tiền hộ nhà trường: Nghiêm cấm lợi dụng danh nghĩa Ban đại diện để thu các khoản kinh phí chi cho cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học hay khen thưởng giáo viên thuộc trách nhiệm ngân sách của cơ sở giáo dục.

Vai trò giám sát của nhà trường và giải pháp bảo vệ quyền lợi học sinh

Quy định đã rất rõ ràng, tuy nhiên để văn bản pháp luật đi vào đời sống thực tiễn và phát huy tối đa hiệu quả, vai trò trách nhiệm của Hiệu trưởng cũng như tập thể giáo viên chủ nhiệm là then chốt. Cơ sở giáo dục có nghĩa vụ hướng dẫn, giám sát chặt chẽ các hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh theo đúng nguyên tắc dân chủ, công khai, minh bạch và không áp đặt.

Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu lạm thu, phân biệt đối xử, cô lập học sinh hoặc tạo áp lực tâm lý trong các nhóm phụ huynh, cha mẹ học sinh cần chủ động phản ánh ngay với Ban giám hiệu nhà trường, Phòng Giáo dục và Đào tạo hoặc Sở Giáo dục và Đào tạo địa phương để kịp thời chấn chỉnh, xử lý nghiêm minh các sai phạm theo đúng quy định của Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT.