Kể từ ngày 01/01/2023, một chương mới trong quản lý dân cư tại Việt Nam đã chính thức bắt đầu khi Sổ hộ khẩu và Sổ tạm trú giấy không còn giá trị sử dụng. Đây là bước ngoặt quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, giúp cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính rườm rà cho người dân.

Bước ngoặt lịch sử: Sổ hộ khẩu giấy chính thức lùi vào quá khứ

Theo quy định tại khoản 3 Điều 38 Luật Cư trú 2020, Sổ hộ khẩu, Sổ tạm trú đã được cấp chỉ có giá trị xác nhận về cư trú đến hết ngày 31/12/2022. Điều này đồng nghĩa với việc từ năm 2023, các cơ quan chức năng không còn quyền yêu cầu người dân phải xuất trình cuốn sổ giấy "huyền thoại" này khi giải quyết công việc.

Để cụ thể hóa lộ trình này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 104/2022/NĐ-CP. Đây được coi là văn bản "cởi trói" pháp lý, sửa đổi hàng loạt Nghị định liên quan đến các lĩnh vực thiết yếu như giáo dục, y tế, đất đai, nhà ở và điện lực, nơi mà trước đây Sổ hộ khẩu giấy là thành phần hồ sơ bắt buộc.

7 phương thức thay thế Sổ hộ khẩu giấy người dân cần biết

Nhiều người dân lo lắng: "Không có sổ giấy thì lấy gì chứng minh cư trú?". Câu trả lời nằm tại Điều 14 Nghị định 104/2022/NĐ-CP. Theo đó, cơ quan có thẩm quyền phải khai thác thông tin cư trú qua các phương thức hiện đại:

• Sử dụng thẻ Căn cước công dân gắn chip để quét mã QR hoặc đọc chip.
• Khai thác qua ứng dụng VNeID (tài khoản định danh điện tử).
• Tra cứu trực tiếp trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
• Sử dụng Giấy xác nhận thông tin về cư trú (trong trường hợp cần thiết).

Loạt thủ tục "cởi trói" khỏi Sổ hộ khẩu từ năm 2023

Việc bãi bỏ sổ giấy không chỉ là thay đổi hình thức mà còn thay đổi bản chất quy trình hành chính. Nghị định 104/2022/NĐ-CP đã sửa đổi các quy định về hồ sơ trong nhiều lĩnh vực:

• Giáo dục: Các thủ tục hỗ trợ chi phí học tập, miễn giảm học phí cho học sinh, sinh viên vùng khó khăn sẽ không còn yêu cầu bản sao sổ hộ khẩu.
• Y tế: Việc tham gia Bảo hiểm y tế hộ gia đình trở nên thuận tiện hơn khi thông tin thành viên được cập nhật tự động từ hệ thống dân cư.
• Đất đai & Nhà ở: Các thủ tục về nhà ở xã hội, đăng ký biến động đất đai được đơn giản hóa tối đa thành phần giấy tờ chứng minh cư trú.
• Điện lực: Việc ký kết hợp đồng mua bán điện sinh hoạt giờ đây chỉ cần thông tin từ thẻ CCCD gắn chip.

"Cơ quan có thẩm quyền, cán bộ, công chức, viên chức, cá nhân được giao nhiệm vụ giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công phải khai thác, sử dụng thông tin về cư trú của công dân trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công."

Sự thay đổi này đòi hỏi mỗi người dân cần chủ động cập nhật thông tin cá nhân, đăng ký tài khoản định danh điện tử mức độ 2 để tận hưởng trọn vẹn tiện ích của kỷ nguyên số. Nếu gặp trường hợp cán bộ vẫn "đòi" sổ hộ khẩu giấy, người dân hoàn toàn có quyền phản ánh lên các cấp có thẩm quyền để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.