Danh hiệu "Gia đình văn hóa" không chỉ là sự ghi nhận về nếp sống đạo đức, văn minh mà còn là niềm tự hào của mỗi hộ gia đình Việt Nam. Tuy nhiên, nhiều người vẫn băn khoăn liệu những hộ gia đình đang thuộc diện hộ nghèo, có hoàn cảnh kinh tế khó khăn thì có cơ hội được xét tặng danh hiệu cao quý này hay không?

Gia đình Việt Nam hạnh phúc đón nhận danh hiệu văn hóa (ảnh minh họa)

Hộ nghèo hoàn toàn có quyền được xét tặng Gia đình văn hóa

Theo quy định mới nhất tại Nghị định 86/2023/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 30/01/2024), pháp luật không có bất kỳ quy định nào ngăn cấm hoặc loại trừ hộ nghèo ra khỏi danh sách bình xét danh hiệu "Gia đình văn hóa".

Thực tế, danh hiệu này tập trung vào việc đánh giá ý thức chấp hành pháp luật, nếp sống văn minh, sự hòa thuận trong gia đình và tinh thần tương thân tương ái trong cộng đồng. Do đó, dù kinh tế còn khó khăn, nhưng nếu gia đình luôn gương mẫu, con cái chăm ngoan, học giỏi và tích cực tham gia các phong trào địa phương thì vẫn hoàn toàn xứng đáng được vinh danh.

Khung tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu Gia đình văn hóa

Căn cứ theo Điều 6 Nghị định 86/2023/NĐ-CP, khung tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu này bao gồm các nhóm tiêu chí chính sau:

• Gương mẫu chấp hành tốt chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước: Các thành viên trong gia đình phải chấp hành nghiêm các quy định pháp luật, quy ước, hương ước của cộng đồng nơi cư trú.
• Tích cực tham gia các phong trào thi đua: Tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao; thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội.
• Gia đình hòa thuận, hạnh phúc, tiến bộ: Ông bà, cha mẹ được phụng dưỡng; vợ chồng bình đẳng, thủy chung; con cái được chăm sóc, giáo dục tốt.
• Tổ chức lao động, sản xuất, kinh doanh, học tập đạt hiệu quả: Đây là tiêu chí mà hộ nghèo cần nỗ lực. Tuy nhiên, luật nhấn mạnh vào sự tích cực lao động và thu nhập chính đáng chứ không bắt buộc phải giàu có.

"Khung tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu “Gia đình văn hóa” thực hiện theo quy định tại Phụ lục I kèm theo Nghị định này."

Các trường hợp không được xét tặng danh hiệu

Dù đáp ứng các tiêu chuẩn trên, nhưng nếu thành viên trong gia đình vi phạm một trong các trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 6 Nghị định 86/2023/NĐ-CP thì sẽ không được xét tặng:

• Bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
• Không hoàn thành nghĩa vụ quân sự hoặc nghĩa vụ nộp thuế.
• Bị xử phạt hành chính về tảo hôn, vi phạm chế độ hôn nhân một vợ một chồng.
• Bị xử phạt hành chính về trật tự công cộng, đánh bạc, tệ nạn xã hội, phòng cháy chữa cháy hoặc bạo lực gia đình.

Buổi họp bình xét danh hiệu văn hóa công khai tại cộng đồng dân cư (ảnh minh họa)

Trình tự và thủ tục bình xét mới nhất

Quy trình bình xét hiện nay được thực hiện rất chặt chẽ và dân chủ theo Điều 8 Nghị định 86/2023/NĐ-CP:

1. Đánh giá tại khu dân cư: Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố chủ trì họp với Ban Công tác Mặt trận và các đoàn thể để đánh giá từng hộ gia đình.
2. Niêm yết công khai: Danh sách các hộ đủ điều kiện sẽ được thông báo công khai tại bảng tin công cộng trong 10 ngày để lấy ý kiến nhân dân.
3. Trình hồ sơ: Sau khi hết thời hạn lấy ý kiến, Trưởng thôn lập hồ sơ gửi lên Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã.
4. Quyết định tặng danh hiệu: Trong thời hạn 10 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ, Chủ tịch UBND cấp xã sẽ ra quyết định tặng danh hiệu "Gia đình văn hóa".

Như vậy, cơ hội đạt danh hiệu Gia đình văn hóa là công bằng cho mọi hộ gia đình. Hộ nghèo nếu nỗ lực vươn lên, giữ gìn nếp sống đạo đức và chấp hành tốt pháp luật hoàn toàn có thể tự hào nhận được sự công nhận này từ chính quyền và cộng đồng.