Sự trỗi dậy của "Hộ chiếu số" cho hàng hóa Việt Nam

Trong bối cảnh nền kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ, việc minh bạch hóa thông tin sản phẩm không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Tính đến tháng 4 năm 2026, với sự thực thi đồng bộ của Nghị định 37/2026/NĐ-CP và Luật Dữ liệu 2024, hệ thống định danh và truy xuất nguồn gốc sản phẩm tại Việt Nam đã chính thức bước vào giai đoạn vận hành chuyên nghiệp, tạo ra một "hệ sinh thái số" bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.

1. Thiết lập Nền tảng quốc gia và Cơ sở dữ liệu tập trung

Theo quy định tại Nghị định 37/2026/NĐ-CP, Chính phủ đã xây dựng và vận hành Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Đây là "trái tim" của hệ thống, nơi kết nối dữ liệu từ trung ương đến địa phương theo nguyên tắc quản lý thống nhất.

"Nền tảng và cơ sở dữ liệu được xây dựng, quản lý tập trung; các bộ, ngành, địa phương và tổ chức, cá nhân có trách nhiệm thu thập, cập nhật, khai thác dữ liệu trong phạm vi quản lý."

Việc quản lý tập trung tại Trung tâm dữ liệu quốc gia không chỉ giúp tối ưu hóa tài nguyên mà còn đảm bảo tính bảo mật và khả năng kết nối liên thông với các hệ thống khác theo tinh thần của Luật Dữ liệu 2024.

2. Mã định danh sản phẩm (UID) - "Căn cước" của hàng hóa

Mỗi sản phẩm khi lưu thông trên thị trường sẽ được cấp một mã định danh duy nhất (UID). Đây được coi là "số căn cước" giúp nhận diện sản phẩm trong suốt vòng đời, từ khâu sản xuất đến khi tới tay người tiêu dùng. Theo Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi 2025, việc gắn mã UID là cơ sở để thực hiện các biện pháp quản lý chất lượng và thu hồi sản phẩm khi có sự cố.

3. Định danh phi tập trung (DID) và bảo mật dữ liệu

Điểm mới đột phá là việc áp dụng mã định danh phi tập trung (DID) cho các tổ chức, cá nhân tham gia hệ thống. Dựa trên nền tảng của Luật Giao dịch điện tử 2023, cơ chế khóa bí mật và khóa công khai được thiết lập để đảm bảo rằng mọi thông tin cập nhật lên hệ thống đều được xác thực chính xác chủ thể, ngăn chặn tình trạng giả mạo dữ liệu.

4. Chứng chỉ số và bằng chứng số trong giao dịch

Mọi thao tác khởi tạo hay chia sẻ dữ liệu đều phải thông qua chứng chỉ số. Điều này tạo ra một chuỗi bằng chứng số không thể chối bỏ. Bên phát hành phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về nội dung thông tin mình cung cấp, giúp người tiêu dùng yên tâm tuyệt đối khi tra cứu nguồn gốc qua các ứng dụng di động.

5. Các mốc truy xuất bắt buộc trong chuỗi cung ứng

Pháp luật quy định rõ 3 thời điểm vàng phải ghi nhận dữ liệu truy xuất:

• Sản xuất trong nước: Trước khi hàng hóa rời nhà máy đưa ra thị trường.
• Hàng hóa nhập khẩu: Ngay khi hoàn tất thủ tục thông quan.
• Bán lẻ: Thời điểm xuất hóa đơn cho người tiêu dùng cuối cùng.

6. Cấu trúc Cơ sở dữ liệu quốc gia đa tầng

Cơ sở dữ liệu không chỉ dừng lại ở tên sản phẩm mà còn bao gồm: thông tin lô/mẻ sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng áp dụng, dữ liệu cảnh báo vi phạm và lịch sử thu hồi. Đây là nguồn tài nguyên quý giá để các cơ quan chức năng thực hiện hậu kiểm và dự báo thị trường.

7. Trách nhiệm "thời gian thực" của doanh nghiệp

Doanh nghiệp không còn được phép "ngâm" dữ liệu. Theo quy định mới, mọi biến động về hàng hóa phải được cập nhật lên hệ thống theo thời gian thực hoặc chậm nhất trong vòng 24 giờ. Các sàn thương mại điện tử cũng có nghĩa vụ cung cấp thông tin người bán và dữ liệu truy xuất để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

8. Cơ chế kết nối liên ngành mạnh mẽ

Hệ thống là sự hợp lực của nhiều bộ ngành: Bộ Công Thương quản lý dữ liệu thương mại; Bộ Nông nghiệp quản lý vùng trồng; Bộ Y tế quản lý dược phẩm... Sự chia sẻ dữ liệu này giúp loại bỏ các "ốc đảo" thông tin, tạo ra một bức tranh toàn cảnh về dòng chảy hàng hóa quốc gia.

9. Khai thác và sử dụng dữ liệu hiệu quả

Dữ liệu trên hệ thống được phân quyền khai thác rõ ràng. Cơ quan nhà nước dùng để quản lý, doanh nghiệp dùng để minh bạch thương hiệu, và người tiêu dùng dùng để lựa chọn sản phẩm an toàn. Đây chính là nền tảng để xây dựng một thị trường hàng hóa văn minh, hiện đại và tin cậy.

Việc thực thi các quy định về định danh và truy xuất nguồn gốc không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn là tấm "giấy thông hành" giúp hàng hóa Việt Nam vươn tầm quốc tế, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của các thị trường khó tính như EU hay Mỹ.