Nhằm tăng cường năng lực phòng cháy, chữa cháy và đảm bảo an ninh trật tự ngay từ cơ sở, Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội đã ban hành quyết định quan trọng về việc kiện toàn lực lượng dân phòng trên toàn địa bàn Thủ đô. Đây được xem là bước đi chiến lược trong việc cụ thể hóa các quy định mới nhất về an toàn phòng chống cháy nổ, đặc biệt là trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng và các nguy cơ tiềm ẩn về hỏa hoạn tại các khu dân cư cũ, nhà ống, ngõ sâu.

Lực lượng dân phòng Hà Nội tích cực tham gia tập huấn, diễn tập phương án phòng cháy chữa cháy tại cơ sở (Ảnh minh họa)

Bước ngoặt mới trong công tác an ninh và phòng cháy chữa cháy cơ sở tại Thủ đô

Căn cứ vào Nghị quyết 45/2025/NQ-HĐND ngày 29/9/2025 của Hội đồng nhân dân Thành phố, Hà Nội đã ban hành Quyết định 151/QĐ-UBND quy định chi tiết về số lượng và thành phần lực lượng dân phòng tại các xã, phường, thị trấn. Đây là sự cụ thể hóa quan trọng các quy định của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 và Luật Thủ đô 2024 trên địa bàn thành phố.

Việc thành lập lực lượng này không chỉ đơn thuần là bổ sung nhân sự mà còn là sự chuyên nghiệp hóa lực lượng tại chỗ theo phương châm "bốn tại chỗ" (chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ, hậu cần tại chỗ). Theo đó, mỗi thôn, tổ dân phố trên địa bàn Thành phố sẽ thành lập 01 Đội dân phòng. Với tổng số 5.536 Đội dân phòng được thành lập, Hà Nội đang xây dựng một "lá chắn" vững chắc ngay tại từng ngõ nhỏ, khu dân cư, giúp phát hiện và xử lý kịp thời các sự cố cháy nổ ngay từ thời điểm ban đầu.

Quy mô và cơ cấu tổ chức của các Đội dân phòng Hà Nội

Điểm đáng chú ý trong quy định mới là số lượng thành viên trong mỗi đội được thiết kế linh hoạt nhưng đảm bảo đủ sức mạnh để ứng phó với các tình huống khẩn cấp. Cụ thể, mỗi Đội dân phòng sẽ có từ 10 đến 20 thành viên, bao gồm:

• 01 Đội trưởng: Chịu trách nhiệm chỉ huy chung, điều hành toàn bộ hoạt động của đội và phối hợp với lực lượng chức năng cấp trên.
• 01 Đội phó: Hỗ trợ công tác điều hành, thay mặt đội trưởng khi được ủy quyền và trực tiếp chỉ huy các tổ mũi nhọn.
• Từ 08 đến 18 đội viên: Trực tiếp thực hiện nhiệm vụ tuần tra, canh gác, tuyên truyền và tham gia chữa cháy, cứu nạn cứu hộ khi có sự cố xảy ra.

Sự phân cấp rõ ràng này giúp lực lượng dân phòng hoạt động có tổ chức, phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an chính quy trong việc tuần tra, kiểm soát và xử lý ban đầu các sự cố cháy nổ, tránh tình trạng lúng túng khi có hỏa hoạn xảy ra.

Tiêu chí xác định số lượng thành viên theo quy mô dân cư

Để đảm bảo tính công bằng, hiệu quả và phù hợp với thực tế quản lý của từng địa bàn, số lượng đội viên được xác định dựa trên quy mô số hộ gia đình tại từng thôn, tổ dân phố theo Phụ lục I kèm theo Nghị quyết 45/2025/NQ-HĐND:

• Địa bàn có từ 500 hộ gia đình trở lên: Thành lập 01 Đội dân phòng với 20 thành viên (gồm 01 Đội trưởng, 01 Đội phó và 18 Đội viên).
• Địa bàn từ 350 đến dưới 500 hộ gia đình: Thành lập 01 Đội dân phòng với 15 thành viên (gồm 01 Đội trưởng, 01 Đội phó và 13 Đội viên).
• Địa bàn dưới 350 hộ gia đình: Thành lập 01 Đội dân phòng với 10 thành viên (gồm 01 Đội trưởng, 01 Đội phó và 08 Đội viên).

Các Đội dân phòng tại Hà Nội được trang bị đầy đủ phương tiện, thiết bị phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ cơ bản (Ảnh minh họa)

Ai được tham gia lực lượng dân phòng phòng cháy chữa cháy?

Theo quy định tại Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 và hướng dẫn tại Nghị định 105/2025/NĐ-CP, công dân Việt Nam từ đủ 18 tuổi trở lên, có đủ sức khỏe, đang cư trú hoặc làm việc tại địa phương và tự nguyện tham gia đều có thể được xét tuyển vào lực lượng dân phòng. Ưu tiên những người đã từng tham gia lực lượng vũ trang, công an bán chuyên trách, hoặc người có kinh nghiệm, kiến thức về phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ.

Quy trình tuyển chọn được thực hiện công khai, dân chủ thông qua việc bình xét tại thôn, tổ dân phố, sau đó trình Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã ra quyết định thành lập và bổ nhiệm các chức danh Đội trưởng, Đội phó.

Chế độ hỗ trợ và chính sách ưu đãi hấp dẫn cho lực lượng dân phòng

Một trong những điểm mới mang tính đột phá của Nghị quyết 45/2025/NQ-HĐND là việc quy định chi tiết các mức chi hỗ trợ, bồi dưỡng nhằm động viên, khuyến khích người dân tích cực tham gia hoạt động dân phòng:

1. Hỗ trợ khi tham gia chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ theo vụ việc

Đội viên Đội dân phòng (nếu không phải là Tổ viên Tổ bảo vệ an ninh, trật tự) khi trực tiếp tham gia hỗ trợ lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy thực hiện nhiệm vụ sẽ được hưởng tiền bồi dưỡng cực kỳ thiết thực:

• Dưới 02 giờ: Được bồi dưỡng bằng 01 ngày lương tối thiểu vùng I/người/vụ việc.
• Từ 02 giờ đến dưới 04 giờ: Được bồi dưỡng bằng 1,5 ngày lương tối thiểu vùng I/người/vụ việc.
• Từ 04 giờ trở lên hoặc kéo dài nhiều ngày: Cứ mỗi 04 giờ được bồi dưỡng bằng 02 ngày lương tối thiểu vùng I/người/vụ việc.

2. Hỗ trợ khi tham gia huấn luyện, bồi dưỡng nghiệp vụ

Khi tham gia các lớp huấn luyện, bồi dưỡng nghiệp vụ phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ:

• Mỗi ngày tham gia được bồi dưỡng một khoản tiền bằng 0,6 ngày lương tối thiểu vùng I/người/ngày.
• Được nghỉ làm việc tại cơ quan, đơn vị quản lý trực tiếp nhưng vẫn được hưởng nguyên lương và các chế độ khác; được bố trí nơi ăn, nghỉ và thanh toán chi phí đi lại.

3. Chế độ bảo hiểm và hỗ trợ khi gặp tai nạn, thương tích

Đối với những thành viên chưa tham gia bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội mà bị tai nạn, bị thương hoặc tử vong khi thực hiện nhiệm vụ:

• Được hỗ trợ toàn bộ chi phí khám bệnh, chữa bệnh và tiền ăn hằng ngày trong thời gian điều trị nội trú.
• Nếu bị suy giảm khả năng lao động, được hưởng trợ cấp một lần hoặc hằng tháng tương đương với chế độ tai nạn lao động theo quy định của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động.
• Trường hợp tử vong, thân nhân được hỗ trợ chi trả chi phí mai táng phí và trợ cấp tiền tuất một lần hoặc hằng tháng theo quy định.

Cơ chế quản lý linh hoạt và nguồn kinh phí thực hiện

Tại Điều 4 Nghị quyết 45/2025/NQ-HĐND, pháp luật cũng mở ra cơ chế linh hoạt cho các địa phương. Trong trường hợp cần thiết phải điều chỉnh tăng hoặc giảm số lượng thành viên do đặc thù địa bàn hoặc yêu cầu cấp bách về phòng cháy chữa cháy, Chủ tịch UBND cấp xã có quyền báo cáo đề xuất Chủ tịch UBND Thành phố xem xét, quyết định.

Về nguồn lực tài chính, Thành phố đã có lộ trình rõ ràng:

"Kinh phí hỗ trợ thực hiện nội dung, mức chi quy định tại Phụ lục II của Nghị quyết này được bố trí trong dự toán ngân sách Thành phố giao cho Công an Thành phố, Bộ Tư Lệnh Thủ đô và kinh phí của Ủy ban nhân dân cấp xã. Riêng năm 2025: ngân sách Thành phố bổ sung có mục tiêu phần kinh phí phát sinh tăng so với kinh phí đã bố trí trong cân đối ngân sách cấp xã."

Với sự đầu tư bài bản, đồng bộ về cả nhân lực, vật lực và cơ chế chính sách đãi ngộ thỏa đáng, lực lượng dân phòng Hà Nội kỳ vọng sẽ trở thành cánh tay nối dài đắc lực của chính quyền và lực lượng Công an chính quy trong việc giữ gìn bình yên cho Thủ đô, bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân trước giặc lửa.