Bước sang năm 2026, cộng đồng doanh nghiệp tại Việt Nam đang đứng trước những yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao tiêu chuẩn Sức khỏe, An toàn và Môi trường (HSE). Đặc biệt, từ tháng 02/2026, một loạt các văn bản quy phạm pháp luật mới sẽ chính thức đi vào cuộc sống, mang theo những thay đổi căn bản trong cách thức quản lý bệnh nghề nghiệp và xử lý chất thải công nghiệp. Việc không kịp thời cập nhật và tuân thủ các quy định này không chỉ dẫn đến rủi ro bị xử phạt hành chính nặng nề mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế.

Chuyên gia an toàn lao động rà soát quy trình sản xuất để đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn HSE mới năm 2026 (ảnh minh họa)

Quản lý bệnh nghề nghiệp: Bước ngoặt từ Thông tư 60 và Thông tư 56

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất trong lĩnh vực y tế lao động là sự ban hành của Thông tư 60/2025/TT-BYT. Văn bản này thay thế các quy định cũ, cập nhật danh mục các bệnh nghề nghiệp được hưởng bảo hiểm xã hội phù hợp với thực tiễn sản xuất hiện đại, nơi xuất hiện nhiều yếu tố nguy cơ mới từ hóa chất và công nghệ.

Điểm mới quan trọng của Thông tư này là hướng dẫn chi tiết về quy trình chẩn đoán và giám định mức suy giảm khả năng lao động. Điều này giúp minh bạch hóa việc xác định quyền lợi cho người lao động, đồng thời đặt ra trách nhiệm cao hơn cho bộ phận y tế cơ sở trong việc theo dõi sức khỏe nhân viên. Song song đó, Thông tư 56/2025/TT-BYT (có hiệu lực từ ngày 15/02/2026) tập trung vào việc tối ưu hóa hồ sơ quản lý bệnh nghề nghiệp. Doanh nghiệp cần lưu ý:

• Rà soát lại toàn bộ hồ sơ sức khỏe của người lao động làm việc trong môi trường có yếu tố độc hại.
• Đảm bảo việc khám phát hiện bệnh nghề nghiệp được thực hiện bởi các cơ sở y tế có đủ năng lực theo quy định mới.
• Cập nhật các biểu mẫu báo cáo và lưu trữ dữ liệu sức khỏe theo định dạng chuẩn hóa để phục vụ công tác thanh kiểm tra.

Hoạt động khám sức khỏe nghề nghiệp định kỳ cho công nhân tại các khu công nghiệp hiện đại (ảnh minh họa)

Siết chặt quy chuẩn môi trường: Ngưỡng chất thải và đồng xử lý

Lĩnh vực môi trường cũng ghi nhận những quy định khắt khe hơn nhằm hiện thực hóa cam kết Net Zero và kinh tế tuần hoàn. Thông tư 44/2025/TT-BNNMT ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về ngưỡng chất thải nguy hại (QCVN 07:2025/BNNMT). Quy chuẩn này buộc các doanh nghiệp phải phân loại chất thải chính xác hơn ngay tại nguồn.

Việc xác định một loại chất thải có "nguy hại" hay không giờ đây dựa trên các chỉ số kỹ thuật nghiêm ngặt hơn. Nếu hàm lượng các chất độc hại vượt ngưỡng cho phép, doanh nghiệp bắt buộc phải thuê đơn vị có chức năng xử lý chất thải nguy hại chuyên biệt, thay vì xử lý như rác thải công nghiệp thông thường. Bên cạnh đó, Thông tư 46/2025/TT-BNNMT đưa ra tiêu chuẩn QCVN 41:2025/BNNMT về đồng xử lý chất thải trong lò nung xi măng. Đây là giải pháp xanh giúp tận dụng nhiệt năng từ chất thải, nhưng cũng đòi hỏi các nhà máy xi măng và đơn vị cung cấp chất thải phải tuân thủ các thông số phát thải khí thải cực kỳ nghiêm ngặt.

Hệ thống xử lý chất thải công nghiệp đạt chuẩn giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro môi trường (ảnh minh họa)

Lời khuyên thực thi cho bộ phận HSE và Pháp chế

Để không bị động trước những thay đổi này, các chuyên gia pháp lý tại Hệ thống Pháp luật khuyến nghị doanh nghiệp thực hiện lộ trình 3 bước:

1. Đánh giá khoảng cách (Gap Analysis): So sánh quy trình hiện tại của công ty với các yêu cầu trong các Thông tư mới để xác định những điểm chưa đạt.
2. Đào tạo và Phổ biến: Tổ chức các buổi tập huấn nội bộ cho cán bộ an toàn và người lao động về danh mục bệnh nghề nghiệp mới và cách phân loại chất thải theo ngưỡng mới.
3. Nâng cấp hạ tầng kỹ thuật: Đầu tư thêm các thiết bị quan trắc hoặc cải thiện hệ thống lưu giữ chất thải tạm thời để đáp ứng QCVN 07:2025/BNNMT.

Việc tuân thủ pháp luật HSE không chỉ là nghĩa vụ mà còn là lợi thế cạnh tranh. Những doanh nghiệp tiên phong áp dụng các tiêu chuẩn mới sẽ dễ dàng hơn trong việc tiếp cận các thị trường khó tính như EU hay Mỹ, nơi các yêu cầu về ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) đang trở thành rào cản kỹ thuật bắt buộc.

Quý doanh nghiệp có thể tra cứu toàn văn các văn bản nêu trên và các quy định liên quan tại Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 để có cái nhìn tổng thể nhất.