Trong bối cảnh nền kinh tế đang có những chuyển dịch mạnh mẽ vào cuối năm 2018, việc xử lý các doanh nghiệp, hợp tác xã yếu kém thông qua thủ tục phá sản trở thành vấn đề cấp thiết. Để đảm bảo tính thống nhất và đúng pháp luật trong công tác kiểm sát, ngày 01/11/2018, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã ban hành Hướng dẫn 29/HD-VKSTC. Văn bản này không chỉ hướng dẫn về nghiệp vụ kiểm sát mà còn làm rõ các căn cứ quan trọng để Tòa án ra quyết định mở thủ tục phá sản.

Thế nào là doanh nghiệp mất khả năng thanh toán?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 4 Luật Phá sản 2014, một doanh nghiệp hoặc hợp tác xã được coi là mất khả năng thanh toán khi hội đủ hai yếu tố: nợ đến hạn và không thực hiện nghĩa vụ thanh toán trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn.

Đây là mốc thời gian "vàng" để các chủ nợ xác định quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản. Việc xác định chính xác thời điểm này có ý nghĩa quyết định đến việc Tòa án có thụ lý đơn hay không. Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp dù có tài sản nhưng dòng tiền bị tắc nghẽn, dẫn đến việc không thể chi trả các khoản nợ lương, nợ thuế hay nợ nhà cung cấp đúng hạn.

Căn cứ pháp lý để Tòa án ra quyết định mở thủ tục phá sản

Dựa trên tinh thần của Hướng dẫn 29/HD-VKSTC, việc ra quyết định mở thủ tục phá sản không phải là sự tùy nghi của Thẩm phán mà phải dựa trên các tài liệu, chứng cứ khách quan:

• Trường hợp mở thủ tục: Tòa án ra quyết định mở thủ tục phá sản khi có đầy đủ tài liệu, chứng cứ chứng minh doanh nghiệp, hợp tác xã thực sự mất khả năng thanh toán theo quy định.
• Trường hợp không mở thủ tục: Nếu các tài liệu cho thấy doanh nghiệp vẫn có khả năng chi trả hoặc các khoản nợ chưa đủ điều kiện theo luật định, Tòa án phải ra quyết định không mở thủ tục phá sản.

Tại Điều 42 Luật Phá sản 2014 quy định rõ về trình tự này:

"Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày thụ lý đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản, Thẩm phán phải ra quyết định mở hoặc không mở thủ tục phá sản, trừ trường hợp quy định tại Điều 44 của Luật này."

Vai trò của Viện kiểm sát trong việc giám sát thực hiện pháp luật phá sản

Điểm đáng chú ý trong Hướng dẫn 29/HD-VKSTC là việc tăng cường quyền kháng nghị của Viện kiểm sát đối với những vi phạm của Tòa án trong quá trình giải quyết phá sản. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cả chủ nợ và con nợ, tránh tình trạng lạm dụng thủ tục phá sản để tẩu tán tài sản hoặc trốn nợ.

Việc nắm vững các căn cứ mở thủ tục phá sản không chỉ giúp các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện đúng chức năng mà còn giúp các doanh nghiệp có cái nhìn rõ ràng hơn về tình trạng pháp lý của mình, từ đó đưa ra các quyết định tái cấu trúc hoặc giải thể phù hợp với quy định của Luật Phá sản 2014.