Toàn cảnh quy hoạch và đầu tư phát triển các dự án nguồn điện sạch tại Việt Nam (ảnh minh họa)

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng phục vụ phát triển kinh tế – xã hội và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia ngày càng trở nên cấp thiết, vấn đề khơi thông nguồn lực đầu tư tư nhân vào hạ tầng nguồn điện đang được Chính phủ đặc biệt quan tâm. Tại Phiên họp chuyên đề về xây dựng pháp luật, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị quyết 247/NQ-CP với hàng loạt định hướng cải cách mang tính đột phá về thủ tục đầu tư trong lĩnh vực điện lực.

Cắt giảm thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư: Cơ chế mở nhưng có kiểm soát

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất tại Mục 1, Phần IV của Nghị quyết 247/NQ-CP là định hướng bãi bỏ yêu cầu chấp thuận chủ trương đầu tư đối với phần lớn các dự án đầu tư kinh doanh điện lực. Cơ chế này được kỳ vọng sẽ gỡ bỏ “nút thắt” về thời gian chuẩn bị đầu tư kéo dài nhiều năm qua, tạo hành lang thông thoáng cho doanh nghiệp tham gia phát triển nguồn điện.

Tuy nhiên, nhằm giữ vững an ninh năng lượng và an ninh quốc gia, Chính phủ cũng quy định rõ các ngoại lệ bắt buộc phải thực hiện thủ tục thẩm định và phê duyệt chủ trương đầu tư chặt chẽ:

• Dự án điện hạt nhân: Do tính chất đặc thù về an toàn phóng xạ và kỹ thuật hạt nhân tối mật, việc chấp thuận chủ trương đầu tư vẫn thuộc thẩm quyền quản lý nghiêm ngặt của Nhà nước.
• Dự án thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư của Quốc hội: Thực hiện theo phân loại quy mô và tính chất trọng điểm quốc gia quy định tại hệ thống pháp luật đầu tư.
• Dự án có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh: Các dự án đề nghị giao đất, cho thuê đất hoặc có vị trí xây dựng tại các khu vực chiến lược, biên giới, hải đảo hoặc khu vực nhạy cảm về quốc phòng, an ninh.

Chính phủ giao Bộ Công Thương tiếp tục rà soát, phối hợp với các bộ, ngành liên quan để xác định danh mục cụ thể các trường hợp dự án đầu tư kinh doanh điện lực bắt buộc phải trải qua thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, đảm bảo không bỏ sót các nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh quốc gia.

Minh bạch cơ chế giá điện: Giá trúng thầu là giá giao kết hợp đồng mua bán điện

Bên cạnh việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, một vướng mắc kinh điển khiến nhiều nhà đầu tư chùn bước chính là cơ chế đàm phán hợp đồng mua bán điện (PPA) kéo dài. Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn này, Chính phủ đã thống nhất với nguyên tắc mang tính then chốt:

Quy định giá điện trúng thầu trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư dự án nguồn điện chính là giá giao kết hợp đồng mua bán điện với bên mua điện.

Quy định này loại bỏ hoàn toàn giai đoạn đàm phán lại giá điện sau khi đã đấu thầu thành công, giúp minh bạch hóa dòng tiền, giảm thiểu rủi ro pháp lý và tạo niềm tin tuyệt đối cho các tổ chức tín dụng khi thẩm định cấp vốn cho các dự án nguồn điện lớn.

Kiểm tra kỹ thuật và điều phối tiến độ các dự án nguồn điện lực trọng điểm (ảnh minh họa)

Cơ chế đặc thù cho các công trình điện cấp bách và thị trường điện cạnh tranh

Để bảo đảm nguồn cung năng lượng không bị đứt gãy, Chính phủ chỉ đạo hoàn thiện thể chế gắn liền với các yêu cầu thực tiễn:

• Xử lý nghiêm dự án chậm tiến độ: Trong quá trình hoàn thiện các quy định hướng dẫn thi hành Luật Điện lực 2024, cơ quan soạn thảo phải xây dựng cơ chế cam kết trách nhiệm cụ thể của nhà đầu tư. Trường hợp vi phạm tiến độ cam kết tại các dự án, công trình điện lực cấp bách, cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ áp dụng chế tài thu hồi dự án hoặc chuyển giao theo quy định pháp luật.
• Cắt giảm tối đa thủ tục quy hoạch: Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc giao nhà đầu tư thực hiện dự án cấp bách được định hướng đồng thời có giá trị điều chỉnh, thay thế các văn bản quy hoạch ngành liên quan thuộc thẩm quyền của Thủ tướng, giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư nhiều tháng so với quy trình thông thường.
• Tái cấu trúc EVN và đồng bộ thị trường điện: Nghiên cứu kỹ lưỡng mô hình đơn vị mua điện, vận hành hệ thống và truyền tải điện để chuẩn bị trình Chính phủ Đề án tái cấu trúc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), hướng tới vận hành thị trường điện bán buôn và bán lẻ cạnh tranh toàn diện.
• Thu hút đầu tư vào nguồn điện sạch: Tập trung hoàn thiện chính sách huy động nguồn vốn xã hội hóa cho các lĩnh vực ưu tiên như nhiệt điện khí LNG, năng lượng tái tạo, bảo đảm sự hài hòa về lợi ích kinh tế giữa Nhà nước, doanh nghiệp phát điện và người sử dụng điện.

Đột phá chính sách lần này được đánh giá là bước chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy quản lý nhà nước về năng lượng: Chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, phân định rõ ràng giữa quản lý nhà nước và hoạt động kinh doanh thị trường, tạo nền tảng vững chắc cho an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.