Trong bối cảnh cải cách thể chế và tháo gỡ các nút thắt pháp lý đang là ưu tiên hàng đầu, Bộ Nội vụ vừa chính thức công bố lấy ý kiến nhân dân đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 172/2025/NĐ-CP quy định về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức (vốn đã được sửa đổi, bổ sung một phần tại Nghị định số 251/2025/NĐ-CP). Đề xuất này ngay lập tức thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận khi mở ra cơ chế "loại trừ" và "miễn trách nhiệm" kỷ luật mang tính lịch sử cho đội ngũ cán bộ, công chức, đặc biệt là những người đang trực tiếp xử lý các hồ sơ đất đai tồn đọng phức tạp.

Cởi trói tâm lý "sợ sai" cho cán bộ xử lý đất đai tồn đọng

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất trong quản lý nhà nước hiện nay là tâm lý e ngại, sợ trách nhiệm của một bộ phận cán bộ, công chức khi đối mặt với các dự án đất đai có sai phạm hoặc vướng mắc lịch sử. Nhiều dự án nghìn tỷ bị đắp chiếu nhiều năm chỉ vì không ai dám ký phê duyệt tháo gỡ do sợ bị khép vào hành vi vi phạm pháp luật đất đai thời kỳ trước.

Để giải quyết triệt để bài toán này, Bộ Nội vụ đã đề xuất bổ sung một trường hợp miễn trách nhiệm kỷ luật hoàn toàn mới và vô cùng thực tế:

"Miễn trách nhiệm kỷ luật đối với các trường hợp thuộc diện được miễn theo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài."

Quy định này được đánh giá là bước đi dũng cảm và cần thiết nhằm đồng bộ hóa chính sách kỷ luật cán bộ với các chủ trương lớn của Đảng và Quốc hội về việc tháo gỡ khó khăn cho nền kinh tế. Nó tạo ra một "lá chắn pháp lý" an toàn, giúp cán bộ tự tin hành động vì lợi ích chung mà không phải lo sợ những bóng ma quá khứ từ các quy định đất đai cũ vốn chồng chéo và thiếu nhất quán.

Chi tiết 05 trường hợp được miễn trách nhiệm kỷ luật theo đề xuất mới

Theo dự thảo sửa đổi khoản 2 Điều 4 Nghị định số 172/2025/NĐ-CP, nếu cán bộ, công chức có hành vi vi phạm đến mức phải xem xét xử lý kỷ luật nhưng thuộc một trong các trường hợp sau thì sẽ được miễn trách nhiệm:

1. Khuyến khích đổi mới sáng tạo và nghiên cứu khoa học

Trường hợp thực hiện đề xuất về nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Để được áp dụng điều khoản này, người thực hiện phải đáp ứng các điều kiện khắt khe: làm đúng chủ trương, không tham nhũng, không tiêu cực, không có hành vi gian lận, không cố ý vi phạm pháp luật, có động cơ trong sáng, vì lợi ích chung nhưng phát sinh thiệt hại.

So với quy định trước đây, phạm vi áp dụng đã được mở rộng đáng kể từ chỉ "hoạt động đổi mới sáng tạo" sang cả "nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ", tạo động lực mạnh mẽ cho các nhà khoa học, chuyên gia trong bộ máy công quyền bứt phá.

2. Thực hiện đúng quy trình nhưng xảy ra thiệt hại khách quan

Người đã thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục, không vụ lợi trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng thiệt hại xảy ra do nguyên nhân khách quan. Quy định này tiếp tục được kế thừa nhằm bảo vệ những cán bộ làm việc mẫn cán, tuân thủ đúng pháp luật nhưng gặp phải các yếu tố bất khả kháng ngoài tầm kiểm soát.

3. Cán bộ, công chức vi phạm đã qua đời

Trường hợp cán bộ, công chức có hành vi vi phạm đến mức bị xử lý kỷ luật nhưng đã qua đời thì không tiến hành xem xét xử lý kỷ luật nữa. Đây là quy định mang tính nhân văn sâu sắc, phù hợp với thực tế và pháp luật hình sự, dân sự hiện hành.

4. Miễn kỷ luật theo Nghị quyết đặc thù của Quốc hội về đất đai

Đây chính là điểm mới đột phá nhất như đã phân tích ở trên. Các sai phạm đất đai xảy ra trước ngày Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực (01/08/2024) nếu thuộc diện xử lý theo cơ chế đặc thù của Quốc hội để khơi thông nguồn lực đất đai thì cán bộ liên quan sẽ được miễn trách nhiệm kỷ luật.

5. Các trường hợp miễn trách nhiệm khác theo quy định của pháp luật

Điều khoản quét này nhằm đảm bảo tính linh hoạt và đồng bộ khi hệ thống pháp luật chuyên ngành khác có quy định đặc thù về miễn trách nhiệm kỷ luật.

Bổ sung cơ chế bảo vệ cán bộ bị kỷ luật oan, sai

Không chỉ dừng lại ở việc miễn trách nhiệm, dự thảo lần này còn đặc biệt chú trọng đến việc bảo vệ danh dự và quyền lợi hợp pháp của cán bộ, công chức thông qua việc sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 25 Nghị định số 172/2025/NĐ-CP.

Theo đó, chậm nhất 10 ngày làm việc kể từ ngày có văn bản kết luận của cơ quan có thẩm quyền hoặc quyết định của Tòa án xác định việc xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức là oan, sai thì người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị nơi cán bộ, công chức làm việc có trách nhiệm công bố công khai tại cơ quan, đơn vị. Đồng thời, việc xin lỗi và phục hồi toàn bộ quyền lợi, chế độ lương, phụ cấp cho cán bộ bị oan phải được thực hiện nghiêm túc, kịp thời.

Sự thay đổi này thể hiện tinh thần trách nhiệm cao của Nhà nước trước đội ngũ cán bộ, công chức, đảm bảo nguyên tắc "sai thì sửa" một cách công khai, minh bạch, trả lại sự trong sạch và uy tín cho người lao động trong khu vực công.

Lời kết và khuyến nghị từ chuyên gia pháp lý

Dự thảo Nghị định sửa đổi lần này là một bước tiến lớn trong tư duy quản lý cán bộ của Bộ Nội vụ. Việc phân định rõ ràng giữa hành vi cố ý vi phạm trục lợi với những sai sót khách quan hoặc vướng mắc do lịch sử để lại sẽ giúp giải phóng sức sáng tạo và tinh thần dám nghĩ, dám làm của đội ngũ cán bộ, công chức theo đúng tinh thần của Luật Cán bộ, công chức năm 2025.

Tuy nhiên, để chính sách này thực sự đi vào cuộc sống và không bị lợi dụng làm kẽ hở cho các hành vi tiêu cực, các cơ quan chức năng cần xây dựng các tiêu chí đánh giá, xác nhận tình trạng "không vụ lợi", "động cơ trong sáng" một cách định lượng, rõ ràng và minh bạch nhất.