Trong bộ máy hành chính nhà nước, kỷ luật công vụ luôn là yếu tố then chốt để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật. Hình thức kỷ luật "buộc thôi việc" được xem là chế tài nặng nề nhất, chấm dứt tư cách công chức của người vi phạm. Tuy nhiên, không phải mọi sai phạm đều dẫn đến kết cục này. Đặc biệt, trong lĩnh vực nhạy cảm như xử lý vi phạm hành chính, ranh giới giữa sai sót nghiệp vụ và vi phạm kỷ luật nghiêm trọng cần được phân định rõ ràng theo các quy định pháp luật hiện hành.

Các trường hợp công chức đương nhiên bị buộc thôi việc

Theo quy định tại khoản 1 Điều 79 Luật Cán bộ, công chức 2008 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức sửa đổi 2019), buộc thôi việc là hình thức kỷ luật nghiêm khắc nhất áp dụng đối với công chức có hành vi vi phạm pháp luật đặc biệt nghiêm trọng.

Đáng chú ý, có những trường hợp công chức sẽ đương nhiên bị buộc thôi việc mà không cần thông qua hội đồng kỷ luật, bao gồm:

• Công chức bị Tòa án kết án phạt tù mà không được hưởng án treo.
• Công chức bị kết án về tội phạm tham nhũng.

Trong các trường hợp này, kể từ ngày bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật, công chức đó chính thức không còn đứng trong hàng ngũ bộ máy nhà nước.

05 nhóm hành vi dẫn đến kỷ luật buộc thôi việc theo Nghị định 34/2011/NĐ-CP

Để cụ thể hóa các quy định của Luật, Chính phủ đã ban hành Nghị định 34/2011/NĐ-CP. Tại Điều 14 của Nghị định này, các nhóm hành vi vi phạm dẫn đến hình thức kỷ luật buộc thôi việc bao gồm:

"1. Bị phạt tù không được hưởng án treo;
2. Sử dụng giấy tờ không hợp pháp để được tuyển dụng vào cơ quan, tổ chức, đơn vị;
3. Nghiện ma túy có xác nhận của cơ quan y tế có thẩm quyền;
4. Tự ý nghỉ việc với tổng số ngày từ 07 ngày làm việc trở lên trong một tháng hoặc từ 20 ngày làm việc trở lên trong một năm mà đã được cơ quan sử dụng công chức thông báo bằng văn bản 03 lần liên tiếp;
5. Vi phạm ở mức độ đặc biệt nghiêm trọng quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng; thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; kỷ luật lao động; phòng, chống tệ nạn mại dâm và các quy định khác của pháp luật liên quan đến công chức."

Việc xác định mức độ "đặc biệt nghiêm trọng" thường dựa trên hậu quả gây ra cho lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, cũng như dư luận xã hội tại thời điểm xảy ra vi phạm.

Quy định riêng đối với công chức trong lĩnh vực xử phạt hành chính

Một điểm mới đáng lưu ý trong năm 2020 là sự ra đời của Nghị định 19/2020/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 31/03/2020). Nghị định này quy định rất chi tiết về việc xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức có sai phạm trong thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.

Theo Điều 29 Nghị định 19/2020/NĐ-CP, công chức sẽ bị buộc thôi việc nếu thực hiện một trong các hành vi sau:

• Giữ lại vụ vi phạm có dấu hiệu tội phạm: Thay vì chuyển giao cho cơ quan có thẩm quyền tố tụng hình sự, công chức lại giữ lại để xử lý vi phạm hành chính nhằm bao che hoặc trục lợi.
• Giả mạo, làm sai lệch hồ sơ: Hành vi cố ý làm thay đổi bản chất vụ việc trong hồ sơ xử phạt hành chính hoặc hồ sơ áp dụng các biện pháp xử lý hành chính.
• Chống đối, cản trở kiểm tra: Đe dọa, trù dập người cung cấp thông tin, tài liệu cho đoàn kiểm tra hoặc gây khó khăn nghiêm trọng cho hoạt động kiểm tra thi hành pháp luật.
• Lợi dụng chức vụ để trục lợi: Sách nhiễu, đòi hoặc nhận tiền, tài sản của người vi phạm; dung túng, bao che cho hành vi vi phạm hành chính.

Cơ chế xem xét tăng nặng, giảm nhẹ hình thức kỷ luật

Pháp luật không áp dụng kỷ luật một cách máy móc. Việc quyết định hình thức kỷ luật cuối cùng phải dựa trên sự cân nhắc kỹ lưỡng các tình tiết liên quan. Thái độ thành khẩn, chủ động khắc phục hậu quả của công chức là yếu tố quan trọng để xem xét giảm nhẹ.

Ngược lại, nếu vi phạm có tổ chức, vi phạm nhiều lần hoặc cố tình tẩu tán chứng cứ, công chức sẽ phải đối mặt với mức kỷ luật cao nhất. Đặc biệt, Nghị định 19/2020/NĐ-CP cũng nhấn mạnh việc xem xét lỗi của đối tượng vi phạm hành chính và hoàn cảnh khách quan khi xảy ra sai phạm để đảm bảo quyết định kỷ luật công bằng, thấu tình đạt lý.

Tóm lại, buộc thôi việc là chế tài nghiêm khắc nhằm loại bỏ những cá nhân không còn đủ phẩm chất ra khỏi bộ máy. Đối với công chức làm công tác xử phạt hành chính, việc nắm vững các quy định tại Nghị định 19/2020/NĐ-CP là vô cùng cần thiết để tránh những sai lầm đáng tiếc dẫn đến mất việc làm.