Chính phủ vừa ban hành Nghị định 263/2025/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025. Đây được xem là văn bản pháp lý quan trọng, tháo gỡ những nút thắt về cơ chế tự chủ, giúp các đơn vị nghiên cứu chủ động hơn trong hoạt động chuyên môn và tài chính.

Mở rộng quyền tự chủ cho các tổ chức khoa học công nghệ công lập

Theo quy định tại Điều 4 Nghị định 263/2025/NĐ-CP, đối tượng áp dụng cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm bao gồm các tổ chức khoa học và công nghệ công lập thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Điểm đáng chú ý là Nghị định này đã phân định rõ ranh giới áp dụng. Cụ thể, cơ chế tự chủ này không áp dụng đối với các cơ sở giáo dục đại học và bệnh viện công lập, vốn đã có những quy định riêng biệt về tự chủ đơn vị sự nghiệp công lập.

"Tổ chức khoa học và công nghệ công lập thực hiện quyền tự chủ gắn với tự chịu trách nhiệm trước cơ quan quản lý cấp trên và trước pháp luật về mọi hoạt động của mình; quản lý, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực được Nhà nước giao."

Ba nguyên tắc cốt lõi trong thực hiện tự chủ

Tại Điều 5 Nghị định 263/2025/NĐ-CP, Chính phủ nhấn mạnh 03 nguyên tắc bất di bất dịch khi triển khai cơ chế này:

• Tự chủ đi đôi với trách nhiệm: Đơn vị được trao quyền quyết định nhưng phải chịu trách nhiệm giải trình về kết quả hoạt động.
• Hiệu quả nguồn lực: Việc sử dụng tài sản công, ngân sách nhà nước phải đảm bảo tính tối ưu và không thất thoát.
• Công khai, dân chủ: Mọi hoạt động từ tuyển dụng nhân tài đến phân bổ ngân sách nghiên cứu đều phải được thực hiện minh bạch.

Thay thế và bãi bỏ nhiều văn bản cũ để thống nhất pháp luật

Sự ra đời của Nghị định 263/2025/NĐ-CP cũng đánh dấu việc chấm dứt hiệu lực của một loạt văn bản cũ không còn phù hợp với thực tiễn đổi mới sáng tạo hiện nay. Cụ thể, các văn bản bị bãi bỏ bao gồm:

• Nghị định số 40/2014/NĐ-CP về sử dụng, trọng dụng cá nhân hoạt động khoa học và công nghệ.
• Nghị định số 87/2014/NĐ-CP về thu hút chuyên gia nước ngoài.
• Nghị định số 27/2020/NĐ-CP sửa đổi các quy định nêu trên.
• Một số điều khoản tại Nghị định 18/2024/NĐ-CP về giải thưởng khoa học.

Việc tập trung các quy định về tự chủ, nhân lực và giải thưởng vào một Nghị định duy nhất giúp các tổ chức dễ dàng tra cứu và áp dụng đồng bộ, tránh tình trạng chồng chéo văn bản.

Lời khuyên cho các tổ chức khoa học công nghệ

Các đơn vị cần sớm rà soát lại quy chế chi tiêu nội bộ và phương án hoạt động để phù hợp với tinh thần của Nghị định 263/2025/NĐ-CP. Việc chủ động nắm bắt các quy định về tự chủ tài chính và nhân sự sẽ là chìa khóa để thu hút nhân tài và nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số.