Trong hệ thống tài chính Việt Nam, tổ chức tài chính vi mô đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ các đối tượng yếu thế tiếp cận nguồn vốn chính thống. Với sự ra đời của Luật Các tổ chức tín dụng 2024, khung pháp lý cho hoạt động của các tổ chức này đã được kiện toàn, mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đi kèm những quy định chặt chẽ để đảm bảo an toàn hệ thống.

Hoạt động ngân hàng cốt lõi: Nhận tiền gửi và Cho vay

Theo quy định tại Điều 127 Luật Các tổ chức tín dụng 2024 và hướng dẫn tại Điều 24 Thông tư 33/2024/TT-NHNN, tổ chức tài chính vi mô được phép thực hiện hai nghiệp vụ ngân hàng cơ bản là nhận tiền gửi và cho vay.

Về nghiệp vụ nhận tiền gửi, các tổ chức này có thể huy động dưới hình thức tiết kiệm bắt buộc hoặc tiền gửi tự nguyện từ các tổ chức, cá nhân. Tuy nhiên, một điểm cần lưu ý là họ không được phép nhận tiền gửi nhằm mục đích thanh toán. Điều này giúp phân định rõ chức năng của tổ chức tài chính vi mô so với các ngân hàng thương mại truyền thống.

Đối với hoạt động cho vay, đối tượng khách hàng mục tiêu là các cá nhân, hộ gia đình có thu nhập thấp và các doanh nghiệp siêu nhỏ. Mục đích vay vốn phải hướng tới việc tạo thu nhập hoặc cải thiện điều kiện sống. Pháp luật nghiêm cấm việc sử dụng vốn vay tài chính vi mô để đầu tư hoặc kinh doanh chứng khoán, nhằm tránh rủi ro đầu cơ cho nhóm khách hàng dễ bị tổn thương.

Mở rộng dịch vụ và các hoạt động kinh doanh khác

Bên cạnh các nghiệp vụ cốt lõi, Điều 130 Luật Các tổ chức tín dụng 2024 còn cho phép tổ chức tài chính vi mô thực hiện nhiều dịch vụ bổ trợ khác như:

• Ủy thác và nhận ủy thác vốn cho vay từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước.
• Làm đại lý cung ứng dịch vụ thanh toán cho ngân hàng.
• Cung ứng dịch vụ thu hộ, chi hộ và chuyển tiền cho khách hàng của chính tổ chức đó.
• Tư vấn về hoạt động ngân hàng và các mảng kinh doanh khác được ghi trong Giấy phép.

Mặc dù có quyền mở tài khoản thanh toán tại Ngân hàng Nhà nước hoặc các ngân hàng thương mại, tổ chức tài chính vi mô tuyệt đối không được mở tài khoản thanh toán cho khách hàng của mình. Đây là quy định nhằm kiểm soát phạm vi hoạt động và đảm bảo tính chuyên biệt của mô hình tài chính vi mô.

Quy định nội bộ và phạm vi địa bàn hoạt động

Để đảm bảo dòng vốn đi đúng hướng, các tổ chức này có trách nhiệm xây dựng quy chế nội bộ khắt khe về hoạt động cho vay. Quy chế phải xác định rõ tiêu chí khách hàng (như lao động tự do, hộ nghèo, hộ cận nghèo) và quy trình giám sát việc sử dụng vốn vay đúng mục đích.

Về địa bàn hoạt động, theo Điều 26 Thông tư 33/2024/TT-NHNN, tổ chức tài chính vi mô chỉ được hoạt động trong phạm vi địa bàn đã đăng ký. Tuy nhiên, pháp luật vẫn mở ra cơ chế cho phép mở rộng mạng lưới ra ngoài tỉnh, thành phố nơi đặt trụ sở chính nếu đáp ứng đủ các điều kiện về an toàn tài chính và được Ngân hàng Nhà nước phê duyệt.

Việc nắm vững các quy định này không chỉ giúp các tổ chức vận hành đúng luật mà còn giúp người dân hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ khi tham gia vào các chương trình tài chính vi mô, góp phần đẩy lùi tín dụng đen và thúc đẩy tài chính toàn diện tại Việt Nam.