Ngày 19/02/2016, Chính phủ đã ban hành Nghị định 12/2016/NĐ-CP quy định về phí bảo vệ môi trường đối với khai thác khoáng sản. Đây là một bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện khung pháp lý về tài chính môi trường, thay thế cho Nghị định 74/2011/NĐ-CP vốn đã bộc lộ nhiều điểm chưa phù hợp với thực tiễn khai thác tài nguyên hiện nay.

Mức phí cụ thể đối với dầu thô và khí thiên nhiên

Điểm đáng chú ý nhất trong quy định mới này chính là việc xác định cụ thể mức phí đối với nhóm nhiên liệu hóa thạch. Theo đó, mức phí bảo vệ môi trường đối với khai thác dầu thô được ấn định là 100.000 đồng/tấn. Đối với khí thiên nhiên và khí than, mức phí là 50 đồng/m³.

Đặc biệt, nhằm khuyến khích việc tận dụng nguồn tài nguyên trong quá trình khai thác, Chính phủ quy định mức phí riêng cho khí thiên nhiên thu được trong quá trình khai thác dầu thô (thường gọi là khí đồng hành) chỉ ở mức 35 đồng/m³. Việc phân tách này cho thấy sự linh hoạt trong chính sách thuế phí, vừa đảm bảo nguồn thu ngân sách, vừa tạo điều kiện cho các doanh nghiệp dầu khí tối ưu hóa sản xuất.

Biến động mức phí đối với các loại khoáng sản khác

Bên cạnh dầu khí, biểu mức phí đối với các loại khoáng sản rắn cũng có những điều chỉnh đáng kể. Cụ thể:

• Nhóm giữ nguyên mức phí: Các loại quặng sắt, quặng đất hiếm, quặng cromit vẫn duy trì mức phí từ 40.000 - 60.000 đồng/tấn. Quặng titan và các loại đá quý (kim cương, rubi, sapphire...) giữ mức 50.000 - 70.000 đồng/tấn.
• Nhóm giảm phí: Đáng chú ý, mức phí đối với quặng nhôm và quặng bô-xit đã được điều chỉnh giảm xuống còn 10.000 - 30.000 đồng/tấn (trước đây cao hơn), nhằm hỗ trợ ngành công nghiệp bô-xit - nhôm đang trong giai đoạn phát triển trọng điểm.
• Nhóm tăng phí: Đối với đá làm vật liệu xây dựng thông thường, mức phí đã tăng mạnh từ khung 500 - 3.000 đồng/m³ lên thành 1.000 - 5.000 đồng/m³. Điều này phản ánh áp lực lớn lên môi trường từ các hoạt động khai thác đá xây dựng tràn lan tại nhiều địa phương.

Chính sách ưu đãi đối với khai thác tận thu và đất đá thải

Nhằm tận dụng tối đa tài nguyên và giảm thiểu lãng phí, Nghị định 12/2016/NĐ-CP quy định mức phí đối với khai thác khoáng sản tận thu chỉ bằng 60% mức phí của loại khoáng sản tương ứng. Khai thác tận thu được hiểu là việc khai thác khoáng sản còn lại ở bãi thải của mỏ đã có quyết định đóng cửa mỏ hoặc khai thác ở các khu vực có quy mô nhỏ lẻ.

Một điểm mới mang tính tháo gỡ khó khăn cho ngành than là quy định: Không thu phí bảo vệ môi trường đối với số lượng đất đá bốc xúc thải ra trong quá trình khai thác than đến hết năm 2017. Đây là nỗ lực của Chính phủ nhằm hỗ trợ Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) và các đơn vị ngành than trong bối cảnh chi phí sản xuất tăng cao và điều kiện khai thác ngày càng xuống sâu.

"Mức phí bảo vệ môi trường đối với khai thác khoáng sản tận thu bằng 60% mức phí của loại khoáng sản tương ứng quy định tại Biểu mức phí ban hành kèm theo Nghị định này."

Hiệu lực thi hành và trách nhiệm của địa phương

Nghị định 12/2016/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/05/2016. Căn cứ vào khung mức phí quy định tại Nghị định này, Hội đồng nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có trách nhiệm ban hành Nghị quyết về mức phí cụ thể áp dụng tại địa phương mình sao cho phù hợp với tình hình thực tế và yêu cầu bảo vệ môi trường tại địa bàn.

Việc triển khai nghiêm túc các quy định tại Nghị định 12/2016/NĐ-CP không chỉ giúp tăng nguồn thu cho ngân sách để tái đầu tư cho các hoạt động bảo vệ môi trường mà còn nâng cao ý thức trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong việc khai thác và sử dụng bền vững nguồn tài nguyên quốc gia.