Trong bối cảnh tình trạng nợ đọng, trốn đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) và gian lận bảo hiểm y tế (BHYT) đang diễn biến phức tạp, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của hàng triệu người lao động, việc cụ thể hóa các tội danh này trong Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) được xem là một bước ngoặt pháp lý quan trọng.

Cú hích mạnh mẽ từ Bộ luật Hình sự mới

Kể từ ngày 01/01/2018, các hành vi vi phạm trong lĩnh vực bảo hiểm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự thay vì chỉ xử phạt hành chính như trước đây. Đây là thông điệp đanh thép gửi đến các doanh nghiệp và cá nhân có ý định trục lợi từ quỹ an sinh xã hội. Cụ thể, ba tội danh mới được bổ sung bao gồm: Tội gian lận BHXH, BHTN; Tội gian lận BHYT và Tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động.

1. Tội gian lận bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp

Theo quy định tại Điều 214 Bộ luật Hình sự 2015, các hành vi lập hồ sơ giả, làm sai lệch nội dung hồ sơ để chiếm đoạt tiền bảo hiểm hoặc gây thiệt hại sẽ bị xử lý nghiêm. Mức hình phạt cao nhất cho tội danh này có thể lên đến 10 năm tù nếu số tiền chiếm đoạt hoặc gây thiệt hại từ 500 triệu đồng trở lên.

"1. Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, chiếm đoạt tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp từ 10.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại từ 20.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng... thì bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm..."

2. Tội gian lận bảo hiểm y tế

Tại Điều 215 Bộ luật Hình sự 2015, pháp luật tập trung xử lý các hành vi lập hồ sơ bệnh án khống, kê tăng số lượng thuốc, vật tư y tế hoặc sử dụng thẻ BHYT giả, thẻ của người khác để trục lợi. Hành vi này không chỉ gây thất thoát quỹ BHYT mà còn làm suy giảm chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh chung của xã hội.

3. Tội trốn đóng bảo hiểm cho người lao động - Nỗi lo của doanh nghiệp 'chây ì'

Đây có lẽ là quy định được mong chờ nhất. Điều 216 Bộ luật Hình sự 2015 quy định rõ về tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN. Đối với các đơn vị có nghĩa vụ đóng bảo hiểm nhưng gian dối hoặc dùng thủ đoạn khác để không đóng hoặc đóng không đầy đủ từ 06 tháng trở lên, sau khi đã bị xử phạt hành chính mà còn vi phạm, sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Đáng chú ý, pháp nhân thương mại cũng phải chịu trách nhiệm hình sự đối với tội danh này với mức phạt tiền lên đến 3 tỷ đồng. Điều này buộc các chủ doanh nghiệp phải nghiêm túc nhìn nhận lại trách nhiệm của mình đối với người lao động.

Lời khuyên cho người lao động và người sử dụng lao động

Trong giai đoạn chuyển giao này, người lao động cần chủ động theo dõi quá trình đóng bảo hiểm của mình thông qua các ứng dụng hoặc xác nhận từ cơ quan bảo hiểm. Đối với người sử dụng lao động, việc tuân thủ đúng và đủ nghĩa vụ bảo hiểm không chỉ là trách nhiệm đạo đức mà còn là yêu cầu bắt buộc để tránh những rủi ro pháp lý nghiêm trọng khi bước sang năm 2018.

Việc đưa các tội danh liên quan đến bảo hiểm vào Bộ luật Hình sự thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc xây dựng một hệ thống an sinh xã hội bền vững, minh bạch và công bằng.