Hệ thống xử lý chất thải hiện đại - Một phần trong lộ trình phát triển dịch vụ môi trường (ảnh minh họa)

Trong bối cảnh áp lực về ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng đi kèm với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, việc chuyển đổi mô hình quản lý từ bao cấp sang cơ chế thị trường được xem là giải pháp đột phá. Mới đây, ngày 09/08/2016, Thủ tướng Chính phủ đã chính thức ký ban hành Quyết định 1570/QĐ-TTg phê duyệt Khung chính sách, pháp luật về phát triển dịch vụ môi trường. Đây được coi là "kim chỉ nam" để thúc đẩy thị trường dịch vụ môi trường tại Việt Nam phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn tới.

Bước ngoặt từ Quyết định 1570/QĐ-TTg: Xã hội hóa là tất yếu

Mục tiêu cốt lõi của khung chính sách này là hỗ trợ và thúc đẩy sự tham gia của mọi thành phần kinh tế vào lĩnh vực môi trường. Thay vì dựa dẫm hoàn toàn vào ngân sách nhà nước, dịch vụ môi trường sẽ từng bước đáp ứng nhu cầu thực tế trên phạm vi cả nước, tạo điều kiện thuận lợi để các tổ chức, cá nhân thực hiện tốt nghĩa vụ bảo vệ môi trường theo quy định của Luật bảo vệ môi trường 2014.

Nguyên tắc "Người gây ô nhiễm phải trả tiền"

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của Quyết định 1570/QĐ-TTg chính là việc khẳng định nguyên tắc thị trường: Người gây ô nhiễm phải trả chi phí để xử lý, khắc phục hậu quả, cải tạo và phục hồi môi trường. Đồng thời, những đối tượng được hưởng lợi từ tài nguyên và môi trường cũng phải có nghĩa vụ đóng góp tài chính để tái đầu tư cho công tác bảo vệ.

"Đến năm 2020, áp dụng đầy đủ giá, phí dịch vụ về môi trường theo nguyên tắc thị trường; xóa bỏ bao cấp của Nhà nước qua giá, phí đối với các dịch vụ môi trường công ích; bảo đảm sự cạnh tranh bình đẳng giữa các đơn vị cung cấp dịch vụ."

Các chuyên gia quan trắc môi trường đang thực hiện nhiệm vụ tại hiện trường (ảnh minh họa)

Lộ trình xóa bỏ bao cấp đến năm 2020

Chính phủ đã vạch ra một lộ trình rất cụ thể. Trong năm 2016, các cơ quan chức năng phải hoàn thành việc xây dựng và ban hành hệ thống cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ. Mục tiêu là đến năm 2020, thị trường dịch vụ môi trường sẽ vận hành hoàn toàn theo cơ chế cạnh tranh bình đẳng. Việc xóa bỏ bao cấp không chỉ giúp giảm gánh nặng cho ngân sách mà còn tạo động lực để các doanh nghiệp cải tiến công nghệ, nâng cao chất lượng dịch vụ.

Khuyến khích tư nhân tham gia qua cơ chế đấu thầu và PPP

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Nhà nước sẽ áp dụng các chính sách khuyến khích mạnh mẽ thông qua hình thức đấu thầu công khai và cơ chế hợp tác công tư (PPP). Điều này mở ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào chuỗi cung ứng dịch vụ môi trường.

Các lĩnh vực trọng tâm thu hút đầu tư

Theo khung chính sách mới, các lĩnh vực ưu tiên bao gồm:

• Thu gom và xử lý chất thải: Vận chuyển, tái chế và xử lý chất thải rắn tập trung.
• Xử lý nước thải: Đầu tư hệ thống thu gom và xử lý nước thải tại các đô thị và khu công nghiệp.
• Quan trắc và phân tích: Cung cấp dịch vụ quan trắc môi trường định kỳ và phân tích mẫu.
• Tư vấn pháp lý: Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và lập kế hoạch bảo vệ môi trường.
• Phục hồi môi trường: Cải tạo các khu vực bị ô nhiễm tồn lưu, bãi rác cũ.

Kỳ vọng về một thị trường minh bạch

Việc áp dụng giá dịch vụ theo nguyên tắc thị trường sẽ giúp định giá đúng và đủ các chi phí môi trường. Điều này không chỉ thúc đẩy các doanh nghiệp sản xuất phải chủ động giảm thiểu phát thải để tiết kiệm chi phí mà còn tạo ra một thị trường dịch vụ môi trường sôi động, minh bạch. Sự cạnh tranh giữa các đơn vị cung cấp dịch vụ sẽ là chìa khóa để tối ưu hóa chi phí xã hội và bảo vệ môi trường bền vững.

Quyết định 1570/QĐ-TTg có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký (09/08/2016). Đây là thời điểm vàng để các doanh nghiệp môi trường chuẩn bị năng lực, đón đầu làn sóng xã hội hóa mạnh mẽ này.