Mùa hè gõ cửa cũng là lúc trẻ em bước vào kỳ nghỉ dài sau một năm học tập căng thẳng. Trong thời đại số hóa, không gian mạng trở thành sân chơi giải trí, học tập lý tưởng của các em. Tuy nhiên, đây cũng là "mảnh đất màu mỡ" để các đối tượng tội phạm công nghệ cao thực hiện các hành vi lừa đảo tinh vi, nhắm trực tiếp vào đối tượng yếu thế và thiếu kinh nghiệm tự vệ là trẻ em. Thực trạng này không chỉ gây thiệt hại lớn về tài sản cho các gia đình mà còn để lại những tổn thương tâm lý sâu sắc cho con trẻ.

Những "vòi bạch tuộc" lừa đảo trực tuyến bủa vây con trẻ

Không còn dừng lại ở những chiêu trò thô sơ, tội phạm công nghệ cao hiện nay đã nâng cấp thủ đoạn lên một tầm cao mới, đánh trúng vào tâm lý tò mò, ham vui và cả sự sợ hãi của trẻ em. Dưới đây là những kịch bản lừa đảo phổ biến nhất đang diễn ra trong dịp hè này:

1. Giả danh người quen, nạp game giá rẻ và tặng vật phẩm ảo

Trò chơi trực tuyến (game online) là hình thức giải trí thu hút đông đảo học sinh trong dịp hè. Đánh vào tâm lý muốn sở hữu trang phục đẹp, vũ khí mạnh hoặc nâng cấp tài khoản nhanh chóng, các đối tượng lừa đảo chủ động tiếp cận trẻ qua các kênh chat trong game hoặc mạng xã hội. Chúng tự xưng là quản trị viên, người nổi tiếng hoặc game thủ chuyên nghiệp để tặng quà miễn phí, quay thưởng hoặc nạp tiền game với mức giá "rẻ như cho".

Để nhận được các ưu đãi này, trẻ bị yêu cầu cung cấp thông tin đăng nhập, mật khẩu, mã OTP hoặc thậm chí là chụp ảnh thẻ tín dụng, tài khoản ngân hàng của cha mẹ. Nhiều trường hợp trẻ đã âm thầm lấy điện thoại của phụ huynh để thực hiện các giao dịch chuyển tiền theo hướng dẫn của kẻ xấu, dẫn đến việc tài khoản ngân hàng của gia đình bị dọn sạch chỉ trong tích tắc.

2. Sử dụng công nghệ AI Deepfake giả mạo tinh vi

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đã mang đến một công cụ lừa đảo vô cùng nguy hiểm: Deepfake. Bằng cách thu thập hình ảnh, giọng nói của bạn bè cùng lớp, thầy cô giáo hoặc người thân của trẻ trên mạng xã hội, các đối tượng lừa đảo có thể tạo ra các cuộc gọi video giả mạo với độ chân thực cực cao. Trẻ em, với nhãn quan chưa đủ nhạy bén, rất dễ tin rằng mình đang trò chuyện với người quen và sẵn sàng chia sẻ thông tin cá nhân, hình ảnh riêng tư hoặc thực hiện các yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp.

3. Bẫy "việc nhẹ lương cao" và cộng tác viên online

Nhiều học sinh lớn tuổi muốn tranh thủ kỳ nghỉ hè để kiếm thêm thu nhập cá nhân hoặc phụ giúp gia đình. Nắm bắt nhu cầu này, các hội nhóm lừa đảo tung ra các quảng cáo tuyển dụng hấp dẫn như "chốt đơn hàng nhận hoa hồng", "xem video kiếm tiền", "gõ văn bản tại nhà". Ban đầu, chúng giao những nhiệm vụ cực kỳ đơn giản và thực hiện trả thưởng sòng phẳng vài chục nghìn đồng để tạo lòng tin. Sau đó, chúng yêu cầu trẻ phải nạp một số tiền lớn hơn làm "nhiệm vụ VIP" hoặc đóng phí đặt cọc để nhận đơn hàng lớn hơn. Khi số tiền nạp lên đến hàng triệu, hàng chục triệu đồng, các đối tượng lập tức khóa tài khoản, chặn liên lạc và biến mất.

4. Kịch bản "bắt cóc giả tạo" gây hoảng loạn tột độ

Đây là thủ đoạn tàn nhẫn và gây phẫn nộ nhất trong thời gian gần đây. Kẻ xấu giả danh là cán bộ Công an, Viện kiểm sát gọi điện đe dọa trẻ rằng các em đang liên quan đến một vụ án hình sự nghiêm trọng (như buôn lậu, rửa tiền). Chúng yêu cầu trẻ phải tuyệt đối giữ bí mật với gia đình, tự cách ly ở một địa điểm vắng vẻ (như nhà nghỉ, khách sạn) để "phục vụ điều tra". Sau khi khống chế được trẻ, chúng ép buộc nạn nhân gọi video về cho cha mẹ trong trạng thái hoảng loạn, khóc lóc, dàn dựng cảnh bị bắt cóc để tống tiền gia đình.

Trẻ em rất dễ trở thành nạn nhân của các đối tượng lừa đảo công nghệ cao do thiếu kỹ năng tự vệ trên không gian mạng (ảnh minh họa)

Tăng mạnh chế tài xử phạt: Lá chắn pháp lý bảo vệ không gian mạng

Trước sự lây lan nhanh chóng của các hành vi lừa đảo, giả mạo trên không gian mạng, các cơ quan chức năng đã liên tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao mức xử phạt để răn đe các đối tượng vi phạm, bảo vệ quyền lợi của người dân, đặc biệt là bảo vệ trẻ em theo tinh thần của Luật Trẻ em 2016.

Mức xử phạt hành chính hiện hành

Hiện nay, các hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật hoặc giả danh tổ chức, cá nhân đang được điều chỉnh bởi Nghị định 15/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP). Cụ thể, tại khoản 1 Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP quy định:

"1. Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để thực hiện một trong các hành vi sau: a) Cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân; b) Cung cấp, chia sẻ thông tin cổ súy cho tệ nạn xã hội, mại dâm, đồi trụy, tội ác; phá hoại thuần phong, mỹ tục của dân tộc, bản sắc văn hóa dân tộc..."

Bước ngoặt pháp lý từ ngày 01/7/2026 với Nghị định 174/2026/NĐ-CP

Nhằm thắt chặt hơn nữa kỷ cương trên không gian mạng và tăng cường tính răn đe, từ ngày 01/7/2026, Nghị định 174/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực thi hành, thay thế các quy định cũ với mức xử phạt tăng mạnh đối với các hành vi vi phạm liên quan đến mạng xã hội.

Theo quy định tại khoản 1 Điều 95 Nghị định 174/2026/NĐ-CP, hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống sẽ bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với cá nhân (tăng gấp đôi so với mức phạt cũ). Trích dẫn chi tiết tại điểm a khoản 1 Điều 95 Nghị định 174/2026/NĐ-CP:

"1. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để thực hiện một trong các hành vi sau: a) Cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân;"

Đặc biệt, đối với các hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật gây hoang mang trong Nhân dân, gây thiệt hại cho hoạt động kinh tế - xã hội hoặc xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác, mức phạt sẽ dao động từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với cá nhân theo quy định tại điểm c khoản 2 Điều 95 Nghị định 174/2026/NĐ-CP. Đối với tổ chức vi phạm, mức phạt tiền sẽ gấp 02 lần mức phạt của cá nhân (lên tới 100.000.000 đồng).

Xử lý hình sự nghiêm khắc đối với hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản

Cần lưu ý rằng, xử phạt vi phạm hành chính chỉ áp dụng đối với các hành vi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Trong trường hợp các đối tượng sử dụng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản của người khác (kể cả thông qua việc lừa gạt trẻ em), chúng sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) với khung hình phạt cao nhất là tù chung thân.

Bên cạnh đó, nếu đối tượng sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản, chúng sẽ bị xử lý nghiêm khắc theo quy định tại Điều 290 Bộ luật Hình sự 2015 với mức hình phạt tù tối đa lên đến 20 năm.

Cẩm nang vàng giúp cha mẹ bảo vệ con yêu trước bão lừa đảo trực tuyến

Pháp luật là lá chắn vững chắc, nhưng sự chủ động đồng hành và giáo dục từ phía gia đình mới là chìa khóa quan trọng nhất để bảo vệ trẻ em trước các nguy cơ trên không gian mạng. Các bậc phụ huynh cần đặc biệt lưu ý thực hiện các biện pháp sau:

• Kiểm soát thiết bị và tài khoản thanh toán: Tuyệt đối không giao tài khoản ngân hàng, mật khẩu ví điện tử hoặc các thiết bị có liên kết thẻ tín dụng cho trẻ tự ý sử dụng. Thiết lập các tính năng bảo mật, giới hạn chi tiêu và giám sát giao dịch thường xuyên.
• Nguyên tắc "3 KHÔNG" nằm lòng: Hướng dẫn trẻ ghi nhớ và thực hiện nghiêm ngặt: Không chuyển tiền dưới mọi hình thức; Không cung cấp mã OTP, mật khẩu tài khoản cho bất kỳ ai; Không click vào các đường link lạ, không tải các ứng dụng không rõ nguồn gốc.
• Xây dựng sự tin tưởng và cởi mở: Khuyến khích con chia sẻ về các mối quan hệ trên mạng, những lời mời kết bạn lạ hoặc những yêu cầu bất thường mà con nhận được. Hãy là người bạn đồng hành đáng tin cậy để con chủ động tìm đến khi gặp rắc rối thay vì sợ hãi che giấu.
• Trang bị kỹ năng nhận diện Deepfake: Dạy trẻ cách nhận biết các cuộc gọi video giả mạo qua các dấu hiệu như: âm thanh và hình ảnh không đồng bộ, khuôn mặt bị đơ cứng, ánh mắt thiếu tự nhiên hoặc tín hiệu cuộc gọi chập chờn một cách bất thường. Khi nghi ngờ, cần dập máy và liên lạc lại bằng kênh liên lạc truyền thống để xác minh.

Không gian mạng mang lại nhiều giá trị tuyệt vời cho sự phát triển của trẻ, nhưng chỉ khi các em được trang bị đầy đủ "vắc-xin" kỹ năng số và sự bảo vệ vững chắc từ gia đình, nhà trường và xã hội. Hãy cùng chung tay xây dựng một mùa hè an toàn, lành mạnh và bổ ích cho con trẻ.

Nguồn: Báo Nhân Dân

(Bài viết có sự phối hợp cung cấp dữ liệu và thông tin pháp lý từ hethongphapluat, được đăng trên báo Nhân Dân ngày 09/6/2026)