Trong bối cảnh toàn quân đang đẩy mạnh công cuộc hiện đại hóa và ứng dụng công nghệ thông tin vào mọi mặt công tác, một bước đi mang tính đột phá vừa được thiết lập trong lĩnh vực quản lý đầu tư xây dựng quân sự. Kể từ ngày 09/07/2026, hoạt động kiểm tra xây dựng thuộc phạm vi quản lý của Bộ Quốc phòng sẽ chính thức có thêm một phương thức vận hành hoàn toàn mới: Kiểm tra thông qua hình thức trực tuyến.

Quy định mang tính lịch sử này được ban hành tại Thông tư 101/2026/TT-BQP của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, hướng dẫn thi hành Luật Xây dựng 2025 trong môi trường quân sự. Đây được xem là lời giải hiệu quả cho bài toán tối ưu hóa thời gian, tiết kiệm ngân sách quốc phòng và nâng cao tính minh bạch, chính xác trong công tác giám sát các công trình quốc phòng.

Hợp thức hóa hình thức họp trực tuyến và gửi hồ sơ số

Trước đây, việc kiểm tra các dự án xây dựng quân sự thường đòi hỏi các đoàn kiểm tra phải di chuyển trực tiếp đến thực địa, bất kể khoảng cách địa lý hay điều kiện thời tiết khó khăn tại các vùng biên giới, hải đảo. Điều này không chỉ gây tốn kém về mặt chi phí hành chính mà còn kéo dài thời gian xử lý hồ sơ.

Để khắc phục triệt để những hạn chế đó, tại khoản 2 Điều 16 Thông tư 101/2026/TT-BQP, Bộ Quốc phòng đã chính thức đa dạng hóa các hình thức tổ chức kiểm tra hoạt động xây dựng bao gồm:

"b) Hình thức tổ chức kiểm tra: Kiểm tra trực tiếp tại địa điểm kiểm tra; gửi hồ sơ và tổ chức họp trực tuyến về nội dung kiểm tra hoặc hình thức khác (nếu có)."

Sự thay đổi này đồng nghĩa với việc, bên cạnh phương thức kiểm tra truyền thống tại thực địa, cơ quan quản lý có thẩm quyền hoàn toàn có thể lựa chọn giải pháp tiếp nhận hồ sơ số hóa và tổ chức các phiên họp trực tuyến để đánh giá, thẩm định chất lượng công trình. Đây là cơ sở pháp lý vững chắc để các đơn vị quân đội ứng dụng tối đa các thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư vào công tác quản lý chuyên ngành.

Các kỹ sư xây dựng chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật số để gửi trực tuyến cho cơ quan kiểm tra (ảnh minh họa)

Nguyên tắc kiểm tra chặt chẽ, tránh chồng chéo

Mặc dù áp dụng công nghệ số để đơn giản hóa quy trình, song công tác kiểm tra hoạt động xây dựng trong Bộ Quốc phòng vẫn phải tuân thủ những nguyên tắc vô cùng nghiêm ngặt nhằm bảo đảm an ninh quốc phòng và chất lượng công trình tuyệt đối. Theo quy định tại khoản 1 Điều 16 Thông tư 101/2026/TT-BQP, hoạt động kiểm tra được thực hiện dựa trên các nguyên tắc sau:

• Kiểm tra theo kế hoạch định kỳ hoặc đột xuất: Việc kiểm tra định kỳ giúp các đơn vị chủ động rà soát, trong khi kiểm tra đột xuất đóng vai trò phát hiện và chấn chỉnh kịp thời các sai phạm phát sinh thực tế.
• Thời hạn ban hành kế hoạch: Kế hoạch kiểm tra định kỳ (cho từng lĩnh vực hoặc liên ngành) bắt buộc phải được ban hành trước ngày 15 tháng 3 hằng năm.
• Nguyên tắc không trùng lặp: Kế hoạch kiểm tra định kỳ phải bảo đảm không trùng lặp về nội dung, đối tượng, phạm vi và lĩnh vực kiểm tra với bất kỳ kế hoạch kiểm tra nào khác nhằm tránh gây phiền hà, lãng phí nguồn lực của đơn vị được kiểm tra.

Bên cạnh đó, một kế hoạch kiểm tra chuẩn quy trình phải xác định rõ ràng các thông tin cốt lõi bao gồm: Ngày, tháng, năm ban hành; căn cứ pháp lý; đối tượng, địa điểm, nội dung và thời hạn kiểm tra; danh sách thành viên đoàn kiểm tra; quyền hạn, trách nhiệm của các bên; kinh phí thực hiện cùng đề cương gợi ý báo cáo chi tiết.

Nội dung kiểm tra toàn diện hoạt động xây dựng quân sự

Dù kiểm tra trực tiếp hay trực tuyến, nội dung giám sát vẫn phải bao quát toàn bộ vòng đời của dự án xây dựng. Căn cứ vào khoản 3 Điều 16 Thông tư 101/2026/TT-BQP, nội dung kiểm tra tập trung vào các nhóm vấn đề trọng điểm:

"3. Nội dung kiểm tra: Việc thực hiện các quy định pháp luật, các nhiệm vụ được phân cấp, ủy quyền, các nhiệm vụ theo chức năng, lĩnh vực được giao theo quy định của pháp luật về xây dựng; việc thực hiện chế độ thống kê, báo cáo, lưu trữ, xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu (nếu có)."

Quy định này đòi hỏi các đơn vị không chỉ chấp hành tốt các quy chuẩn kỹ thuật xây dựng trên thực địa mà còn phải hoàn thiện hệ thống hồ sơ pháp lý, thực hiện nghiêm túc chế độ báo cáo thống kê và lưu trữ dữ liệu công trình một cách khoa học, sẵn sàng cung cấp khi có yêu cầu kiểm tra trực tuyến.

Quy trình ban hành kết luận kiểm tra: Minh bạch và khẩn trương

Để bảo đảm tính thời sự và hiệu lực thi hành của các kết luận giám sát, khoản 4 Điều 16 Thông tư 101/2026/TT-BQP đã thiết lập một biểu thời gian rất cụ thể và khẩn trương:

1. Dự thảo kết luận: Trong vòng 05 ngày kể từ ngày kết thúc hoạt động kiểm tra, đoàn kiểm tra phải hoàn thành dự thảo kết luận và gửi cho đơn vị được kiểm tra để lấy ý kiến phản hồi.
2. Đơn vị phản hồi: Đơn vị được kiểm tra có tối đa 03 ngày làm việc để nghiên cứu và gửi ý kiến giải trình bằng văn bản đối với các nội dung trong dự thảo.
3. Ký ban hành chính thức: Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ khi nhận được văn bản phản hồi (hoặc 03 ngày làm việc nếu quá hạn mà đơn vị không phản hồi), trưởng đoàn kiểm tra phải trình người có thẩm quyền ký ban hành kết luận chính thức.

Một bản kết luận kiểm tra hoàn chỉnh bắt buộc phải chỉ rõ những kết quả đã đạt được; các tồn tại, hạn chế và nguyên nhân; thời hạn và biện pháp khắc phục cụ thể; đồng thời xác định rõ hành vi vi phạm (nếu có) để kiến nghị xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật.

Có thể thấy, việc cho phép kiểm tra hoạt động xây dựng bằng hình thức trực tuyến theo Điều 16 Thông tư 101/2026/TT-BQP không chỉ là một giải pháp tình thế mà là xu hướng tất yếu của thời đại số. Quy định này vừa giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về xây dựng trong lĩnh vực quốc phòng, vừa tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho các đơn vị quân đội tập trung thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị, quân sự được giao.