Trong nỗ lực cải cách hành chính và tối ưu hóa cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Quốc hội đã chính thức thông qua những thay đổi mang tính lịch sử đối với công tác quản lý lý lịch tư pháp. Điểm nhấn quan trọng nhất chính là việc chuyển giao toàn bộ trọng trách này từ ngành Tư pháp sang ngành Công an.

Chuyển giao lịch sử: Từ Bộ Tư pháp sang Bộ Công an

Theo quy định cũ tại Luật Lý lịch tư pháp 2009, Bộ Tư pháp là cơ quan chịu trách nhiệm trước Chính phủ trong quản lý nhà nước về lý lịch tư pháp, trực tiếp quản lý Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia.

Tuy nhiên, kể từ ngày 01/7/2026, khi Luật Lý lịch tư pháp sửa đổi 2025 (số 107/2025/QH15) chính thức có hiệu lực, cục diện này sẽ thay đổi hoàn toàn. Bộ Công an sẽ chủ trì, phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các bộ ngành liên quan để thực hiện thủ tục tra cứu, trao đổi và cung cấp thông tin lý lịch tư pháp.

Cục Hồ sơ nghiệp vụ thay thế Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia

Một thay đổi mang tính tổ chức bộ máy là việc Cục Hồ sơ nghiệp vụ thuộc Bộ Công an sẽ thay thế vai trò của Trung tâm Lý lịch tư pháp quốc gia trong việc quản lý cơ sở dữ liệu. Điều này được kỳ vọng sẽ giúp việc xác minh điều kiện đương nhiên được xóa án tích theo quy định của Bộ luật Hình sự trở nên nhanh chóng và chính xác hơn nhờ sự kết nối trực tiếp với dữ liệu nghiệp vụ ngành Công an.

Định nghĩa mới về Cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp

Luật mới cũng làm rõ khái niệm về thông tin và cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp để phù hợp với kỷ nguyên số. Cụ thể, tại Điều 2 được sửa đổi, bổ sung bởi Luật năm 2025 quy định:

"Cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp là tập hợp thông tin lý lịch tư pháp của cá nhân và các thông tin về số định danh cá nhân hoặc số hộ chiếu... cùng các thông tin nhân thân liên quan như họ tên, ngày sinh, nơi cư trú và thông tin về cha, mẹ, vợ, chồng của người đó."

Việc gắn chặt lý lịch tư pháp với số định danh cá nhân là bước đi chiến lược để loại bỏ các thủ tục giấy tờ rườm rà, hướng tới việc cấp Phiếu lý lịch tư pháp điện tử hoàn toàn trên ứng dụng định danh quốc gia.

Sự thay đổi này không chỉ là việc chuyển giao quyền lực quản lý mà còn là minh chứng cho quyết tâm của Chính phủ trong việc xây dựng một hệ thống quản lý hành chính hiện đại, thống nhất và lấy người dân làm trung tâm.