Trong môi trường làm việc hiện đại, bên cạnh những rủi ro về tai nạn lao động hữu hình, người lao động còn phải đối mặt với những "sát thủ thầm lặng" mang tên bệnh nghề nghiệp. Những căn bệnh này không bộc phát ngay lập tức mà tích tụ dần qua thời gian, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và khả năng lao động. Vậy pháp luật quy định như thế nào về vấn đề này?

Bệnh nghề nghiệp là gì? Góc nhìn từ pháp luật hiện hành

Khác với những bệnh lý thông thường phát sinh từ môi trường sống hay yếu tố bẩm sinh, bệnh nghề nghiệp có mối liên hệ trực tiếp và duy nhất với môi trường làm việc. Theo quy định tại khoản 9 Điều 3 Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, khái niệm này được định nghĩa cụ thể như sau:

"Bệnh nghề nghiệp là bệnh phát sinh do điều kiện lao động có hại của nghề nghiệp tác động đối với người lao động."

Điều này có nghĩa là, để được công nhận là bệnh nghề nghiệp, căn bệnh đó phải xuất phát từ các yếu tố độc hại, nguy hiểm trong quá trình làm việc. Bệnh có thể diễn tiến cấp tính hoặc mãn tính, thậm chí có những bệnh không thể chữa khỏi hoàn toàn, để lại di chứng nặng nề cho người lao động.

Danh mục 34 bệnh nghề nghiệp được hưởng bảo hiểm xã hội

Hiện nay, theo quy định tại Thông tư 15/2016/TT-BYT, có 34 loại bệnh nghề nghiệp được cơ quan Bảo hiểm xã hội chi trả chế độ khi người lao động đáp ứng đủ điều kiện. Các bệnh này được chia thành 05 nhóm chính:

• Nhóm 1: Các bệnh bụi phổi và phế quản (như bụi phổi silic, amiăng, bông, than...).
• Nhóm 2: Các bệnh nhiễm độc nghề nghiệp (nhiễm độc chì, thủy ngân, benzen, hóa chất bảo vệ thực vật...).
• Nhóm 3: Các bệnh do yếu tố vật lý (điếc do tiếng ồn, bệnh giảm áp, phóng xạ, đục thể thủy tinh...).
• Nhóm 4: Các bệnh da nghề nghiệp (sạm da, nốt dầu, viêm da tiếp xúc...).
• Nhóm 5: Các bệnh nhiễm khuẩn nghề nghiệp (Lao nghề nghiệp, viêm gan vi rút B, C, nhiễm HIV do tai nạn rủi ro nghề nghiệp...).

Quy định về khám phát hiện bệnh nghề nghiệp: Doanh nghiệp có bắt buộc thực hiện?

Việc tổ chức khám phát hiện bệnh nghề nghiệp không chỉ là quyền lợi của người lao động mà còn là nghĩa vụ bắt buộc của người sử dụng lao động. Căn cứ Điều 7 Thông tư 28/2016/TT-BYT và Luật An toàn, vệ sinh lao động, thời gian khám định kỳ được quy định như sau:

• Ít nhất 06 tháng/lần: Đối với người lao động làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; người lao động là người khuyết tật, chưa thành niên hoặc cao tuổi.
• Ít nhất 01 năm/lần: Đối với các đối tượng lao động thông thường khác.
• Khám đột xuất: Khi có nghi ngờ mắc bệnh nghề nghiệp cấp tính hoặc theo yêu cầu cụ thể của người lao động/người sử dụng lao động.

Lời khuyên để bảo vệ sức khỏe trước nguy cơ bệnh nghề nghiệp

Để tự bảo vệ mình, người lao động cần chủ động thực hiện các biện pháp sau:

1. Tuân thủ quy trình an toàn: Luôn sử dụng đầy đủ phương tiện bảo vệ cá nhân (khẩu trang, nút tai, quần áo bảo hộ...) khi làm việc trong môi trường có yếu tố hại.
2. Chủ động thăm khám: Đừng bỏ lỡ các đợt khám sức khỏe định kỳ do công ty tổ chức. Nếu thấy có dấu hiệu bất thường về sức khỏe liên quan đến công việc, hãy báo ngay cho bộ phận y tế.
3. Tìm hiểu quyền lợi: Nắm rõ danh mục bệnh nghề nghiệp và các chế độ bảo hiểm để đảm bảo quyền lợi khi chẳng may mắc bệnh.

Bệnh nghề nghiệp hoàn toàn có thể phòng tránh nếu cả người lao động và doanh nghiệp cùng nâng cao ý thức và tuân thủ nghiêm túc các quy định của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động.