Trong bối cảnh thị trường bất động sản đang có nhiều biến động vào đầu năm 2021, việc mua bán nhà đất không chỉ đơn thuần là giao dịch tài sản mà còn kéo theo nhiều hệ lụy về mặt pháp lý cư trú. Đặc biệt, với sự ra đời của Luật Cư trú 2020 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2021), người dân cần hết sức lưu ý về quyền lợi "hộ khẩu" của mình sau khi chuyển nhượng nhà ở.

Căn cứ pháp lý mới về việc xóa đăng ký thường trú

Theo quy định tại Điều 24 Luật Cư trú 2020, cơ quan đăng ký cư trú sẽ thực hiện việc xóa đăng ký thường trú đối với các trường hợp cụ thể. Đáng chú ý nhất là quy định tại điểm h khoản 1 của Điều này liên quan trực tiếp đến các giao dịch dân sự về nhà ở.

Cụ thể, văn bản luật nêu rõ:

"h) Người đã đăng ký thường trú tại chỗ ở do thuê, mượn, ở nhờ nhưng đã chấm dứt việc thuê, mượn, ở nhờ và không được người cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ đồng ý cho giữ đăng ký thường trú tại chỗ ở đó; người đã đăng ký thường trú tại chỗ ở thuộc quyền sở hữu của mình nhưng đã chuyển quyền sở hữu chỗ ở cho người khác và không được chủ sở hữu mới đồng ý cho giữ đăng ký thường trú tại chỗ ở đó;"

Như vậy, kể từ thời điểm 01/7/2021, một cá nhân sau khi bán nhà (chuyển quyền sở hữu) sẽ không còn mặc nhiên được giữ hộ khẩu tại địa chỉ cũ. Nếu chủ sở hữu mới không đồng ý, người bán sẽ bị xóa tên khỏi danh sách thường trú tại địa phương đó.

Sự khác biệt mang tính bước ngoặt so với Luật Cư trú 2006

Trước đây, theo quy định tại Luật Cư trú 2006, việc xóa đăng ký thường trú diễn ra khá thụ động. Cụ thể, Điều 22 của luật cũ chỉ quy định việc xóa thường trú khi công dân đã đăng ký thường trú ở nơi cư trú mới. Điều này dẫn đến tình trạng nhiều người dù đã bán nhà từ lâu nhưng vẫn "treo" hộ khẩu tại địa chỉ cũ, gây khó khăn cho chủ sở hữu mới trong việc nhập khẩu hoặc thực hiện các thủ tục hành chính liên quan.

Quy định mới tại Luật Cư trú 2020 đã giải quyết triệt để vấn đề này, bảo vệ quyền lợi chính đáng của chủ sở hữu tài sản hợp pháp. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra thách thức cho người bán nhà nếu họ chưa kịp tìm được chỗ ở mới để đăng ký thường trú.

Người dân cần chuẩn bị gì trước ngày 01/7/2021?

Để tránh rơi vào tình trạng "vô gia cư" về mặt hành chính (không có nơi thường trú), người dân khi thực hiện các giao dịch bán nhà trong thời gian tới cần lưu ý các điểm sau:

• Thỏa thuận với người mua: Trong hợp đồng mua bán hoặc văn bản thỏa thuận riêng, người bán nên thương lượng với người mua về việc cho phép giữ đăng ký thường trú trong một khoảng thời gian nhất định cho đến khi tìm được chỗ ở mới.
• Chủ động tìm nơi cư trú mới: Ngay sau khi bán nhà, cần nhanh chóng thực hiện thủ tục đăng ký tạm trú hoặc thường trú tại chỗ ở mới để đảm bảo các quyền lợi về an sinh xã hội, giáo dục và y tế.
• Nắm rõ quy trình xóa hộ khẩu: Việc xóa đăng ký thường trú sẽ được cơ quan công an thực hiện dựa trên căn cứ pháp lý và yêu cầu của chủ sở hữu mới. Người dân nên chủ động phối hợp để tránh các rắc rối phát sinh.

Việc chuyển đổi từ quản lý cư trú bằng Sổ hộ khẩu giấy sang quản lý bằng dữ liệu điện tử theo Luật Cư trú 2020 là một bước tiến lớn trong cải cách hành chính. Tuy nhiên, sự thay đổi này đòi hỏi mỗi công dân phải nâng cao ý thức về trách nhiệm và quyền lợi cư trú của bản thân để thích ứng kịp thời với các quy định mới của pháp luật.