Việc phát triển nhà ở xã hội (NƠXH) không chỉ là một nhiệm vụ kinh tế mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, giúp hàng triệu người lao động có thu nhập thấp chạm tay vào giấc mơ an cư. Tuy nhiên, câu hỏi về việc ai sẽ là người đứng ra xây dựng và quy trình lựa chọn họ như thế nào luôn là tâm điểm chú ý của dư luận. Với việc Luật Nhà ở 2023 chính thức có hiệu lực, những nút thắt trong việc lựa chọn chủ đầu tư đã dần được tháo gỡ.

Các hình thức phát triển nhà ở xã hội hiện nay

Trước khi tìm hiểu về cách thức lựa chọn, chúng ta cần nắm rõ các hình thức phát triển NƠXH. Theo quy định tại Điều 80 Luật Nhà ở 2023, có 05 hình thức chính bao gồm:

• Nhà nước đầu tư: Sử dụng vốn đầu tư công hoặc các nguồn vốn tài chính nhà nước khác để xây dựng nhà ở cho thuê, thuê mua hoặc bán.
• Doanh nghiệp, hợp tác xã bỏ vốn: Các tổ chức kinh tế tự bỏ vốn đầu tư để phục vụ các đối tượng ưu tiên.
• Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam: Chủ quản các dự án bằng nguồn tài chính công đoàn dành cho công nhân.
• Tổ chức nước ngoài: Tham gia thông qua hình thức đầu tư vốn hoặc hợp tác kinh doanh.
• Cá nhân tự xây dựng: Dành cho các đối tượng theo quy định của pháp luật.

Quy trình lựa chọn chủ đầu tư: Minh bạch và đa dạng

Tùy thuộc vào nguồn vốn và tính chất dự án, việc lựa chọn chủ đầu tư sẽ được thực hiện theo các phương thức khác nhau. Điều 84 Luật Nhà ở 2023 đã hướng dẫn chi tiết các trường hợp này:

1. Dự án sử dụng vốn Nhà nước

Đối với các dự án sử dụng vốn đầu tư công hoặc vốn từ trái phiếu, công trái, việc xác định chủ đầu tư phải tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật về đầu tư công và xây dựng. Cơ quan quản lý nhà ở cấp tỉnh sẽ đóng vai trò đề xuất đơn vị thực hiện dựa trên năng lực và quy hoạch thực tế.

2. Dự án sử dụng nguồn tài chính công đoàn

Đây là một điểm mới đáng chú ý. Việc xác định chủ đầu tư cho các dự án này cũng được áp dụng tương tự như các dự án đầu tư công, đảm bảo tính hiệu quả trong việc sử dụng quỹ công đoàn phục vụ người lao động.

3. Quỹ đất trong dự án nhà ở thương mại

Thông thường, chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại sẽ được giao trực tiếp đầu tư xây dựng NƠXH trên quỹ đất đã dành sẵn trong dự án đó. Tuy nhiên, Nhà nước vẫn có quyền giao cho tổ chức khác nếu thấy cần thiết để đảm bảo tiến độ và mục tiêu an sinh.

4. Dự án sử dụng vốn ngoài Nhà nước

Đây là phân khúc sôi động nhất, nơi các doanh nghiệp tư nhân tham gia mạnh mẽ. Quy trình lựa chọn được thực hiện như sau:

• Đấu thầu: Nếu có từ 02 nhà đầu tư trở lên quan tâm, việc lựa chọn sẽ thông qua hình thức đấu thầu công khai để tìm ra đơn vị tối ưu nhất.
• Chấp thuận nhà đầu tư: Trong trường hợp chỉ có 01 đơn vị quan tâm và đáp ứng đủ các tiêu chí, cơ quan có thẩm quyền sẽ thực hiện thủ tục chấp thuận làm chủ đầu tư.
• Chủ sở hữu đất: Nếu nhà đầu tư đã có quyền sử dụng đất hợp pháp phù hợp với quy hoạch, họ có thể được chấp thuận làm chủ đầu tư dự án NƠXH ngay từ bước phê duyệt chủ trương đầu tư.

"Việc đa dạng hóa các hình thức lựa chọn chủ đầu tư không chỉ tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh mà còn giúp huy động tối đa các nguồn lực xã hội vào công cuộc phát triển nhà ở cho nhân dân."

Như vậy, với khung pháp lý mới, việc lựa chọn chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội đã trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết. Điều này không chỉ giúp các doanh nghiệp tự tin hơn khi đầu tư mà còn đảm bảo rằng những dự án NƠXH trong tương lai sẽ được thực hiện bởi những đơn vị có năng lực thực sự, mang lại giá trị bền vững cho cộng đồng.