Trong nỗ lực đẩy mạnh chuyển đổi số và thống nhất nền tảng dữ liệu quốc gia, Bộ Tư pháp đã đưa ra quyết định quan trọng liên quan đến việc triển khai hạ tầng công nghệ trong ngành công chứng. Quyết định này không chỉ nhằm tối ưu hóa nguồn lực mà còn đảm bảo tính liên thông, đồng bộ trong quản lý dữ liệu tư pháp trên phạm vi toàn quốc, tránh tình trạng cát cứ thông tin và lãng phí ngân sách nhà nước.

Quy định về Cơ sở dữ liệu công chứng theo Luật mới

Theo quy định tại Luật Công chứng 2024 (số 46/2024/QH15), hệ thống cơ sở dữ liệu công chứng được thiết kế bao gồm Cơ sở dữ liệu công chứng của Bộ Tư pháp và Cơ sở dữ liệu công chứng của địa phương. Cụ thể, tại Điều 66 Luật Công chứng 2024, trách nhiệm xây dựng hệ thống này được giao cho Bộ Tư pháp và UBND cấp tỉnh phối hợp thực hiện.

Quy định này nhằm tạo ra một hành lang pháp lý rõ ràng để kiểm soát nguồn gốc tài sản, ngăn chặn các giao dịch bất hợp pháp hoặc trùng lặp, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân và doanh nghiệp khi tham gia các giao dịch dân sự, kinh tế. Trích dẫn chi tiết quy định pháp luật:

"Điều 66. Cơ sở dữ liệu công chứng
1. Cơ sở dữ liệu công chứng bao gồm các thông tin về nguồn gốc tài sản, tình trạng giao dịch của tài sản và các thông tin khác về biện pháp ngăn chặn được áp dụng đối với tài sản có liên quan đến hợp đồng, giao dịch đã được công chứng..."

Tuy nhiên, việc mỗi địa phương tự xây dựng một hệ thống cơ sở dữ liệu riêng biệt đã bộc lộ nhiều bất cập lớn trong thực tiễn, đặc biệt là khả năng liên thông dữ liệu giữa các tỉnh, thành phố và tính đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư cũng như đất đai.

Lý do Bộ Tư pháp yêu cầu tạm dừng triển khai tại địa phương

Mặc dù Luật Công chứng 2024 có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, nhưng bối cảnh thực tế đã có những thay đổi mang tính chiến lược. Cụ thể, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 57-NQ/TW năm 2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Để cụ thể hóa nghị quyết này, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 71/NQ-CP năm 2025 và Nghị quyết 214/NQ-CP năm 2025 nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, xuyên suốt.

Đặc biệt, tại Thông báo Kết luận số 39-TB/TGV ngày 09/8/2025 của Tổ giúp việc, Ban Chỉ đạo trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã nhấn mạnh nguyên tắc cốt lõi: "Những gì có thể dùng chung thì phải dùng chung, không để lãng phí, trùng lặp; vận hành xuyên suốt từ trung ương đến địa phương".

Chính vì vậy, tại Công văn 6488/BTP-BTTP năm 2025, Bộ Tư pháp đã chính thức thông báo tạm dừng việc xây dựng Cơ sở dữ liệu công chứng tại địa phương. Lý do chính được đưa ra bao gồm:

• Tránh lãng phí ngân sách: Việc mỗi tỉnh tự đầu tư xây dựng phần mềm, mua sắm hạ tầng máy chủ riêng lẻ sẽ gây tốn kém hàng trăm tỷ đồng ngân sách nhà nước, trong khi hiệu quả liên thông không cao.
• Xây dựng hệ thống tập trung: Bộ Tư pháp đang báo cáo cấp có thẩm quyền triển khai xây dựng Cơ sở dữ liệu công chứng theo hướng thống nhất, dùng chung tại Bộ Tư pháp. Hệ thống này sẽ được vận hành xuyên suốt từ trung ương đến địa phương, có khả năng kết nối với các nền tảng khác trong toàn hệ thống chính trị.
• Chuẩn bị sửa đổi luật: Bộ Tư pháp đang đề xuất sửa đổi, bổ sung nội dung này vào Luật Công chứng (sửa đổi), dự kiến trình Quốc hội thông qua vào kỳ họp tháng 5 năm 2026 để tạo hành lang pháp lý vững chắc cho mô hình cơ sở dữ liệu tập trung.

Hướng dẫn dành cho UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương

Để đảm bảo việc thực hiện nghiêm túc chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Tư pháp, tại Công văn 6488/BTP-BTTP năm 2025, Bộ Tư pháp đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tập trung thực hiện các nội dung sau:

1. Tạm dừng ngay các dự án mới: Không phê duyệt, triển khai xây dựng mới các dự án Cơ sở dữ liệu công chứng riêng lẻ của địa phương theo quy định cũ của Luật Công chứng năm 2024.
2. Khai thác hiệu quả hệ thống hiện có: Đối với các địa phương đã có sẵn hệ thống dữ liệu công chứng, cần tiếp tục duy trì, vận hành và khai thác tối đa để phục vụ hoạt động nghiệp vụ hàng ngày của các tổ chức hành nghề công chứng, đảm bảo không làm gián đoạn giao dịch của người dân.
3. Phối hợp chặt chẽ với Bộ Tư pháp: Các Sở Tư pháp có trách nhiệm tham mưu cho UBND cấp tỉnh chuẩn bị sẵn sàng các điều kiện kỹ thuật, nhân lực để kết nối, tích hợp và chuyển giao dữ liệu khi Bộ Tư pháp triển khai hệ thống dùng chung toàn quốc.

Chủ trương tạm dừng này thể hiện tư duy đột phá, quyết liệt trong công tác chuyển đổi số của Bộ Tư pháp, loại bỏ tư duy cục bộ địa phương để hướng tới một nền quản trị số quốc gia thống nhất, hiện đại và tiết kiệm.