Chỉ còn vài ngày nữa, thị trường xăng dầu trong nước sẽ bước vào một giai đoạn mới khi mức thuế bảo vệ môi trường chính thức chạm trần. Theo Nghị quyết 579/2018/UBTVQH14, từ ngày 01/01/2019, mỗi lít xăng sẽ phải gánh thêm 1.000 đồng tiền thuế, đưa tổng mức thuế bảo vệ môi trường lên con số 4.000 đồng/lít.

Thuế bảo vệ môi trường tăng kịch khung: Áp lực từ ngày đầu năm 2019

Theo quy định tại Điều 1 Nghị quyết 579/2018/UBTVQH14, Biểu thuế bảo vệ môi trường mới sẽ chính thức được áp dụng. Đáng chú ý nhất là mặt hàng xăng (trừ xăng sinh học) sẽ tăng từ mức 3.000 đồng/lít lên 4.000 đồng/lít. Đây là mức thuế cao nhất trong khung thuế mà Luật thuế bảo vệ môi trường 2010 cho phép.

Không chỉ dừng lại ở xăng, các loại nhiên liệu khác cũng ghi nhận mức tăng đáng kể:

• Dầu diesel: Tăng từ 1.500 đồng/lít lên 2.000 đồng/lít.
• Dầu mazut, dầu nhờn: Tăng từ 900 đồng/lít lên 2.000 đồng/lít.
• Mỡ nhờn: Tăng từ 900 đồng/kg lên 2.000 đồng/kg.

Việc điều chỉnh này được đánh giá là một bước đi nhằm cơ cấu lại nguồn thu ngân sách trong bối cảnh thuế nhập khẩu xăng dầu đang dần cắt giảm theo các cam kết quốc tế (FTAs). Tuy nhiên, thời điểm áp dụng ngay đầu năm mới 2019 đang khiến dư luận không khỏi lo lắng về một đợt "bão giá" mới.

Tại sao giá xăng lại nhạy cảm với thuế bảo vệ môi trường?

Để hiểu rõ tại sao việc tăng thuế lại tác động tức thì đến giá bán lẻ, chúng ta cần nhìn vào công thức tính giá cơ sở. Theo quy định tại khoản 9 Điều 3 Nghị định 83/2014/NĐ-CP, giá cơ sở xăng dầu được hình thành từ nhiều yếu tố, trong đó thuế bảo vệ môi trường là một thành phần cố định và quan trọng.

"Giá cơ sở xăng dầu được xác định trên cơ sở các yếu tố: Giá xăng dầu thế giới; các loại thuế (thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế giá trị gia tăng, thuế bảo vệ môi trường); các khoản chi phí định mức, lợi nhuận định mức và mức trích lập Quỹ bình ổn giá..."

Khi một yếu tố đầu vào như thuế bảo vệ môi trường tăng thêm 1.000 đồng, về mặt lý thuyết, giá cơ sở sẽ tăng tương ứng. Nếu các yếu tố khác như giá thế giới không giảm đủ sâu để bù đắp, hoặc Quỹ bình ổn giá không được xả mạnh, giá bán lẻ xăng dầu chắc chắn sẽ phải điều chỉnh tăng.

Tác động dây chuyền đến thị trường hàng hóa cuối năm

Xăng dầu là mặt hàng chiến lược, là chi phí đầu vào của hầu hết các ngành sản xuất và dịch vụ, đặc biệt là vận tải. Việc giá xăng tăng gần 5% (theo tính toán của các chuyên gia dựa trên mức tăng thuế) sẽ tạo ra hiệu ứng domino:

1. Ngành vận tải: Các doanh nghiệp taxi, vận tải hàng hóa sẽ là những đơn vị chịu ảnh hưởng đầu tiên. Chi phí nhiên liệu thường chiếm từ 30-40% giá thành vận tải. Khi giá xăng tăng, áp lực tăng giá cước để duy trì lợi nhuận là rất lớn.

2. Giá hàng hóa tiêu dùng: Khi chi phí vận chuyển tăng, giá các mặt hàng thiết yếu tại chợ và siêu thị cũng thường có xu hướng "té nước theo mưa". Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và sức mua của người dân trong dịp Tết Nguyên đán sắp tới.

3. Tâm lý thị trường: Dù giá xăng thế giới cuối năm 2018 đang có xu hướng giảm, nhưng việc tăng thuế kịch khung đã triệt tiêu cơ hội được dùng xăng giá rẻ của người dân, tạo ra tâm lý e ngại về lạm phát trong năm 2019.

Lời khuyên pháp lý và thực tiễn

Người tiêu dùng và các doanh nghiệp cần chủ động theo dõi các kỳ điều hành giá của Liên Bộ Công Thương - Tài chính. Việc nắm vững các quy định tại Nghị định 83/2014/NĐ-CP sẽ giúp chúng ta hiểu rõ cơ chế vận hành của thị trường, từ đó có kế hoạch chi tiêu và sản xuất kinh doanh hợp lý trong bối cảnh chính sách thuế có nhiều thay đổi.

Dù thuế tăng là điều đã được ấn định, nhưng sự điều tiết linh hoạt thông qua Quỹ bình ổn giá vẫn là "cứu cánh" quan trọng để giảm bớt cú sốc cho nền kinh tế trong những ngày đầu năm 2019.