Việc sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính không chỉ là câu chuyện về quản lý nhà nước mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, tâm tư và nguyện vọng của mỗi người dân. Để đảm bảo tính dân chủ và sự đồng thuận cao, Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 đã quy định rất rõ ràng về vai trò của Nhân dân trong quy trình này.

Quyền làm chủ của Nhân dân trong việc sắp xếp đơn vị hành chính

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất tại Điều 10 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 chính là yêu cầu bắt buộc về việc lấy ý kiến Nhân dân. Cụ thể, các đề án thành lập, giải thể, nhập, chia đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới và đổi tên đơn vị hành chính phải được lấy ý kiến của cư dân tại những đơn vị hành chính cấp xã chịu ảnh hưởng trực tiếp.

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm tổ chức việc lấy ý kiến này thông qua các hình thức phù hợp, đảm bảo mọi người dân đều có cơ hội bày tỏ quan điểm của mình đối với chủ trương thay đổi địa giới hành chính nơi mình sinh sống.

Trình tự xây dựng đề án sáp nhập, giải thể theo Luật mới

Quy trình xây dựng đề án được phân cấp rõ ràng giữa các cấp chính quyền:

• Cấp Trung ương: Chính phủ tổ chức xây dựng đề án đối với đơn vị hành chính cấp tỉnh để trình Quốc hội xem xét, quyết định.
• Cấp địa phương: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm xây dựng đề án đối với đơn vị hành chính cấp huyện và cấp xã, sau đó trình Chính phủ để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Sau khi hoàn tất việc lấy ý kiến Nhân dân, cơ quan xây dựng đề án không được phép "bỏ qua" những phản hồi này. Thay vào đó, họ có trách nhiệm tổng hợp, hoàn thiện đề án dựa trên kết quả lấy ý kiến trước khi gửi đến Hội đồng nhân dân các cấp có liên quan.

"Đề án thành lập, giải thể, nhập, chia đơn vị hành chính, điều chỉnh địa giới và đổi tên đơn vị hành chính phải được lấy ý kiến Nhân dân ở những đơn vị hành chính cấp xã chịu ảnh hưởng trực tiếp..."

Vai trò của Hội đồng nhân dân các cấp

Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã tại các đơn vị hành chính liên quan đóng vai trò là cơ quan đại diện, xem xét và cho ý kiến chính thức về đề án. Đây là bước kiểm chứng quan trọng trước khi đề án được đưa ra thẩm định và thẩm tra ở cấp cao hơn.

Cuối cùng, đề án phải trải qua quá trình thẩm định nghiêm ngặt trước khi trình Chính phủ và được thẩm tra bởi các cơ quan của Quốc hội trước khi trình Quốc hội hoặc Ủy ban Thường vụ Quốc hội ra quyết định cuối cùng. Việc tuân thủ nghiêm ngặt trình tự này không chỉ đảm bảo tính pháp lý mà còn tạo ra sự ổn định bền vững cho các đơn vị hành chính sau khi được sắp xếp lại.

Như vậy, với quy định mới tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, tiếng nói của người dân đã thực sự trở thành một phần không thể thiếu trong tiến trình cải cách và phát triển bộ máy hành chính quốc gia.