Tầm nhìn chiến lược cho hạ tầng công nghệ cao Việt Nam năm 2026

Bước sang năm 2026, Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của sự bứt phá về công nghệ lõi. Việc Bộ Khoa học và Công nghệ đưa ra dự thảo Quyết định ban hành Danh mục công nghệ cao ưu tiên đầu tư phát triển và Danh mục sản phẩm công nghệ cao được khuyến khích phát triển là một bước đi cụ thể hóa các quy định tại Luật Công nghệ cao 2025. Đây không chỉ là văn bản hành chính thông thường mà là kim chỉ nam cho dòng vốn đầu tư trong và ngoài nước vào các lĩnh vực then chốt.

1. Đề xuất 84 công nghệ cao ưu tiên đầu tư: Chuyển dịch sang kinh tế xanh

Theo Phụ lục I của dự thảo, danh mục công nghệ cao được ưu tiên đầu tư phát triển đã được tinh gọn từ các phiên bản trước đó, tập trung vào 84 loại hình công nghệ có khả năng tạo ra giá trị gia tăng đột biến. Điểm mới đáng chú ý nhất trong bối cảnh năm 2026 là sự ưu tiên tuyệt đối cho các công nghệ phục vụ cam kết Net Zero.

• Công nghệ thu giữ và lưu trữ các-bon (CCUS): Đây là lần đầu tiên các công nghệ đo lường phát thải, thu thập và tái sử dụng các-bon được đưa vào danh mục ưu tiên cao nhất, giúp các ngành công nghiệp nặng chuyển đổi mô hình bền vững.
• Hạ tầng năng lượng biển: Dự thảo bổ sung chi tiết công nghệ chế tạo các thành phần cơ khí cho tuabin gió ngoài khơi như cánh quạt khổng lồ, trục chính và hộp số cỡ lớn. Điều này mở đường cho Việt Nam trở thành trung tâm năng lượng tái tạo của khu vực.
• Công nghệ quang tử tiên tiến: Tập trung vào các hệ thống quang học thế hệ mới, phục vụ cho hạ tầng viễn thông 6G và các thiết bị y tế can thiệp chính xác cao.

Ngược lại, dự thảo cũng mạnh dạn lược bỏ các công nghệ đã bão hòa hoặc không còn mang tính dẫn dắt như BPO truyền thống hay các dịch vụ chứng thực chữ ký điện tử cơ bản, cho thấy tư duy "chọn tinh thay vì chọn nhiều".

2. Khuyến khích phát triển 125 sản phẩm công nghệ cao: Hệ sinh thái AI và Bán dẫn

Danh mục sản phẩm tại Phụ lục II bao gồm 125 sản phẩm chiến lược, phản ánh rõ nét tham vọng của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Thay vì khuyến khích các sản phẩm đơn lẻ, dự thảo tập trung vào các sản phẩm có tính kết nối hệ sinh thái.

Các nhóm sản phẩm tiêu biểu được kỳ vọng sẽ bùng nổ trong năm 2026 bao gồm:

• Nền tảng AI toàn diện: Không chỉ là phần mềm, dự thảo khuyến khích các nền tảng hỗ trợ nghiên cứu, phát triển và ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) tự chủ của người Việt.
• Lưu trữ năng lượng thế hệ mới: Các loại pin lithium-ion hiệu suất cao, pin nhiên liệu hydrogen và hệ thống phát điện sử dụng hydrogen sạch - những sản phẩm then chốt cho xe điện và lưới điện thông minh.
• Chip bán dẫn và thiết bị thông minh: Các loại chip chuyên dụng cho xử lý dữ liệu lớn và thiết bị IoT công nghiệp.

3. AI tại biên (Edge AI): Điểm nhấn chiến lược mới

Một trong những thay đổi mang tính bước ngoặt trong dự thảo lần này là việc điều chỉnh danh mục công nghệ chiến lược. Thuật ngữ "Trí tuệ nhân tạo" chung chung đã được thay thế bằng Công nghệ xử lý AI tại biên (Edge AI).

Việc cụ thể hóa này cho thấy tầm nhìn về một tương lai nơi dữ liệu được xử lý ngay tại thiết bị (điện thoại, robot, cảm biến) thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào đám mây, giúp tăng tốc độ xử lý và bảo mật thông tin tuyệt đối. Các nhóm công nghệ chiến lược khác cũng được định hình rõ nét:

• Công nghệ Blockchain, Điện toán lượng tử và Dữ liệu lớn (Big Data).
• Mạng di động 5G/6G và Công nghệ chip bán dẫn.
• Công nghệ đất hiếm, đại dương và hàng không vũ trụ - những lĩnh vực đòi hỏi sự đầu tư dài hạn của Nhà nước.

Hoạt động công nghệ cao là hoạt động nghiên cứu, phát triển, ứng dụng, thích nghi, chuyển giao công nghệ cao; đào tạo nhân lực công nghệ cao; ươm tạo công nghệ cao, ươm tạo doanh nghiệp công nghệ cao; sản xuất sản phẩm công nghệ cao; cung ứng dịch vụ công nghệ cao; phát triển công nghiệp công nghệ cao.

(Trích dẫn quy định tại Điều 3 Luật Công nghệ cao 2025)

Lời khuyên pháp lý cho nhà đầu tư

Với việc danh mục được cập nhật sát thực tế năm 2026, các doanh nghiệp cần lưu ý đối chiếu dự án của mình với các tiêu chí mới để hưởng ưu đãi tối đa theo quy định tại Điều 18 Luật Công nghệ cao 2025 về tiêu chí xác định doanh nghiệp công nghệ cao. Việc chủ động đón đầu các danh mục ưu tiên này sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận được các nguồn lực hỗ trợ về thuế, đất đai và đào tạo nhân lực từ Chính phủ.