Tại kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa XIV đã chính thức thông qua Luật Giáo dục đại học sửa đổi 2018 (Luật số 34/2018/QH14). Đây được coi là một bước tiến lớn trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo điều kiện cho các cơ sở giáo dục đại học bứt phá thông qua cơ chế tự chủ và nâng cao chất lượng đào tạo.

Luật Giáo dục đại học sửa đổi 2018 mở ra kỷ nguyên tự chủ cho các trường đại học (ảnh minh họa)

1. Gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là việc Nhà nước bổ sung chính sách gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động. Theo quy định tại Điều 12, các cơ sở giáo dục phải chủ động nắm bắt tín hiệu thị trường để điều chỉnh quy mô và ngành nghề đào tạo. Điều này nhằm giải quyết bài toán "thừa thầy thiếu thợ" và tình trạng sinh viên ra trường thất nghiệp vốn là vấn đề nhức nhối trong nhiều năm qua.

2. Xóa bỏ sự phân biệt giữa bằng chính quy và tại chức

Theo Điều 38 của Luật mới, văn bằng giáo dục đại học bao gồm bằng cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ và tương đương mà không còn ghi hình thức đào tạo (chính quy, vừa làm vừa học hay đào tạo từ xa) trên phôi bằng. Quy định này tạo sự công bằng cho người học, nhấn mạnh vào chuẩn đầu ra và năng lực thực tế thay vì hình thức ngồi trên ghế nhà trường.

Giá trị văn bằng đại học sẽ được đánh giá dựa trên chuẩn đầu ra và năng lực thực tế (ảnh minh họa)

3. Nâng chuẩn trình độ tối thiểu của giảng viên đại học

Nhằm chuẩn hóa đội ngũ cán bộ giảng dạy, Điều 54 quy định trình độ tối thiểu của giảng viên đại học là thạc sĩ (trừ chức danh trợ giảng). Đặc biệt, các trường được khuyến khích và ưu tiên tuyển dụng người có trình độ tiến sĩ. Đối với giảng viên giảng dạy và hướng dẫn luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ, bắt buộc phải có trình độ tiến sĩ.

4. Thay đổi cơ chế bổ nhiệm và nhiệm kỳ Hiệu trưởng

Luật mới đã bãi bỏ quy định cứng nhắc về nhiệm kỳ 5 năm của Hiệu trưởng. Thay vào đó, nhiệm kỳ hoặc thời gian bổ nhiệm sẽ do Hội đồng trường quyết định dựa trên nhiệm kỳ của chính Hội đồng đó. Điều này giúp tăng tính linh hoạt và gắn trách nhiệm của người đứng đầu với chiến lược phát triển dài hạn của nhà trường.

5. Mở rộng quyền tự chủ tối đa cho các cơ sở giáo dục

Tự chủ là "linh hồn" của Luật Giáo dục đại học sửa đổi 2018. Các trường đáp ứng đủ điều kiện sẽ được tự chủ trong 3 lĩnh vực chính: Học thuật và chuyên môn; Tổ chức và nhân sự; Tài chính và tài sản. Cụ thể, các trường có quyền tự quyết định mở ngành, tuyển sinh và các chính sách học phí phù hợp với khung quy định.

6. Công khai minh bạch học phí và chi phí đào tạo

Để bảo vệ quyền lợi người học, Luật yêu cầu các trường phải công khai mức học phí cho toàn bộ khóa học và từng năm học ngay từ khi thông báo tuyển sinh. Việc công khai này phải được thực hiện trên website của trường, giúp phụ huynh và sinh viên có cái nhìn tổng thể về tài chính trước khi quyết định nhập học.

7. Siết chặt kiểm định chất lượng đào tạo

Quyền tự chủ luôn đi đôi với trách nhiệm giải trình. Điều 50 quy định các trường phải thực hiện kiểm định chất lượng ngay sau khi khóa đầu tiên tốt nghiệp. Nếu không đạt tiêu chuẩn, ngành đó sẽ bị đình chỉ tuyển sinh cho đến khi khắc phục được các thiếu sót.

8. Thời gian đào tạo linh hoạt theo hệ thống tín chỉ

Thay vì quy định số năm đào tạo cố định, Luật mới xác định thời gian đào tạo dựa trên số lượng tín chỉ tích lũy. Điều này cho phép sinh viên có thể rút ngắn hoặc kéo dài thời gian học tập tùy theo năng lực và điều kiện cá nhân, phù hợp với xu hướng giáo dục quốc tế.

9. Đa dạng hóa phương thức đầu tư thành lập trường

Luật bổ sung quy định về nhà đầu tư, cho phép các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước thành lập trường đại học tư thục thông qua hai phương thức: Trực tiếp thành lập hoặc thành lập tổ chức kinh tế để tổ chức đó đứng tên thành lập trường. Điều này hứa hẹn sẽ thu hút thêm nguồn lực xã hội hóa mạnh mẽ vào giáo dục đại học.

Kết luận: Những thay đổi trong Luật Giáo dục đại học sửa đổi 2018 không chỉ là sự điều chỉnh về mặt kỹ thuật mà còn là một cuộc cách mạng về tư duy quản lý giáo dục. Luật sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2019, hứa hẹn tạo ra một diện mạo mới cho hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.