Kể từ ngày 01/01/2023, một bước ngoặt lớn trong quản lý hành chính tại Việt Nam đã chính thức diễn ra: Sổ hộ khẩu giấy và Sổ tạm trú giấy không còn giá trị sử dụng. Đây là hệ quả tất yếu của việc thực thi Luật Cư trú 2020, nhằm đơn giản hóa thủ tục và đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia.

Việc bãi bỏ hình thức quản lý bằng giấy tờ truyền thống này đã kéo theo sự thay đổi của hàng loạt quy trình trong lĩnh vực đất đai và nhà ở – những lĩnh vực vốn đòi hỏi sự chặt chẽ về thông tin cư trú. Để hướng dẫn chi tiết, Chính phủ đã ban hành Nghị định 104/2022/NĐ-CP, sửa đổi nhiều quy định liên quan đến việc nộp, xuất trình sổ hộ khẩu.

Người dân sử dụng thẻ Căn cước công dân gắn chip thay thế cho Sổ hộ khẩu trong các giao dịch hành chính (ảnh minh họa)

Xác định thời điểm sử dụng đất ổn định: Không còn phụ thuộc vào Sổ hộ khẩu

Trong các thủ tục về đất đai, việc xác định thời điểm bắt đầu sử dụng đất ổn định là căn cứ quan trọng để xem xét cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ). Trước đây, Sổ hộ khẩu là một trong những giấy tờ then chốt để chứng minh điều này.

Tuy nhiên, theo quy định tại Điều 11 Nghị định 104/2022/NĐ-CP, điểm e khoản 2 Điều 21 của Nghị định 43/2014/NĐ-CP đã được sửa đổi. Cụ thể, căn cứ để xác định thời điểm sử dụng đất ổn định hiện nay bao gồm:

"e) Thẻ Căn cước công dân hoặc Chứng minh nhân dân hoặc giấy khai sinh; giấy tờ nộp tiền điện, nước và các khoản nộp khác có ghi địa chỉ nhà ở tại thửa đất đăng ký. Trường hợp không khai thác được thông tin về cư trú trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư thì bổ sung Giấy xác nhận thông tin về cư trú"

Như vậy, thay vì phải lục tìm cuốn sổ hộ khẩu cũ kỹ, người dân giờ đây chỉ cần xuất trình thẻ Căn cước công dân gắn chip. Trong trường hợp hệ thống chưa cập nhật hoặc không khai thác được dữ liệu, cơ quan chức năng sẽ yêu cầu Giấy xác nhận thông tin về cư trú thay thế.

Thủ tục về nhà ở cũ thuộc sở hữu Nhà nước: Hồ sơ tinh gọn hơn

Việc bãi bỏ Sổ hộ khẩu cũng giúp đơn giản hóa đáng kể hồ sơ trong các thủ tục liên quan đến nhà ở cũ thuộc sở hữu Nhà nước. Các thủ tục bị tác động bao gồm: thuê nhà ở cũ, mua nhà ở cũ, và bán phần diện tích nhà đất sử dụng chung.

Trước đây, nếu người thực hiện thủ tục là vợ chồng, hồ sơ bắt buộc phải có bản sao chứng thực Sổ hộ khẩu để chứng minh quan hệ cư trú và hôn nhân. Từ năm 2023, yêu cầu này đã được bãi bỏ. Người dân chỉ cần cung cấp bản sao Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn, các thông tin còn lại sẽ được cơ quan quản lý tự động tra cứu trên hệ thống dữ liệu dân cư.

Cán bộ hành chính hỗ trợ người dân thực hiện các thủ tục đất đai qua môi trường điện tử (ảnh minh họa)

Quy định mới về đối tượng thụ hưởng nhà ở xã hội

Lĩnh vực nhà ở xã hội vốn có những quy định khắt khe về đối tượng và điều kiện cư trú. Nghị định 100/2015/NĐ-CP trước đây định nghĩa hộ gia đình, cá nhân dựa trên việc có tên trong Sổ hộ khẩu hoặc Sổ tạm trú.

Để phù hợp với thực tế mới, Điều 8 Nghị định 104/2022/NĐ-CP đã sửa đổi định nghĩa này tại khoản 1 Điều 3 Nghị định 100/2015/NĐ-CP như sau:

"1. Hộ gia đình, cá nhân là người có tên trong cùng một hộ gia đình đăng ký thường trú đã được cập nhật thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Cơ sở dữ liệu về cư trú theo quy định của Luật Cư trú."

Sự thay đổi này khẳng định rằng quyền lợi về nhà ở xã hội của người dân sẽ được bảo đảm dựa trên dữ liệu số chính xác, loại bỏ các rủi ro sai sót hoặc thất lạc giấy tờ vật lý.

Lời khuyên cho người dân khi thực hiện thủ tục

Dù Sổ hộ khẩu giấy đã bị bãi bỏ, nhưng để các giao dịch đất đai, nhà ở diễn ra thuận lợi, người dân cần lưu ý:

• Cập nhật thông tin: Đảm bảo thông tin cá nhân và cư trú trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư luôn chính xác và đầy đủ.
• Sử dụng CCCD gắn chip: Đây là "chìa khóa" vạn năng để thực hiện hầu hết các thủ tục hành chính hiện nay.
• Giấy xác nhận cư trú: Trong một số trường hợp đặc biệt khi hệ thống chưa liên thông, hãy chủ động xin Giấy xác nhận thông tin về cư trú (Mẫu CT07) tại cơ quan Công an.

Việc bãi bỏ Sổ hộ khẩu giấy không chỉ là một thay đổi về hình thức mà còn là bước tiến lớn trong việc minh bạch hóa và hiện đại hóa nền hành chính công, giúp người dân tiết kiệm thời gian và chi phí khi thực hiện các thủ tục về đất đai, nhà ở.