Từ năm 2026, hệ thống thuế đối với cá nhân và hộ kinh doanh tại Việt Nam sẽ có những thay đổi quan trọng khi Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 chính thức có hiệu lực. Một trong những điểm đáng chú ý nhất là việc phân định rõ ràng hai phương thức tính thuế: dựa trên doanh thu và dựa trên thu nhập thực tế.

Việc hiểu rõ sự khác biệt giữa hai cách tính này không chỉ giúp chủ hộ kinh doanh tuân thủ đúng pháp luật mà còn là chìa khóa để tối ưu hóa nghĩa vụ tài chính. Dưới đây là bảng so sánh chi tiết dựa trên quy định tại Điều 7 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025.

1. Đối tượng áp dụng: Ai được quyền lựa chọn?

Không phải mọi hộ kinh doanh đều có quyền lựa chọn phương thức tính thuế. Pháp luật quy định ngưỡng doanh thu cụ thể để áp dụng các cách tính khác nhau:

• Tính thuế theo doanh thu: Áp dụng cho hộ kinh doanh có doanh thu năm từ 500 triệu đồng đến dưới 03 tỷ đồng.
• Tính thuế theo thu nhập: Đây là phương thức bắt buộc đối với hộ kinh doanh có doanh thu trên 03 tỷ đồng/năm. Tuy nhiên, những hộ có doanh thu từ 500 triệu đến dưới 03 tỷ đồng cũng có thể lựa chọn phương thức này nếu đảm bảo được hệ thống sổ sách kế toán.

2. Công thức tính và xác định căn cứ tính thuế

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở việc xác định số tiền làm căn cứ để nhân với thuế suất.

Phương pháp tính thuế theo doanh thu

Đây là cách tính đơn giản, phù hợp với các hộ kinh doanh nhỏ, khó chứng minh chi phí đầu vào. Công thức cụ thể:

Số thuế phải nộp = Doanh thu tính thuế x Thuế suất

Trong đó, doanh thu tính thuế được xác định là phần doanh thu vượt trên mức 500 triệu đồng/năm. Điều này có nghĩa là ngưỡng 500 triệu đầu tiên sẽ không phải chịu thuế.

Phương pháp tính thuế theo thu nhập

Phương pháp này đòi hỏi hộ kinh doanh phải thực hiện chế độ kế toán khắt khe hơn nhưng phản ánh chính xác hơn hiệu quả kinh doanh:

Số thuế phải nộp = Thu nhập tính thuế x Thuế suất

Thu nhập tính thuế được xác định bằng tổng doanh thu trừ đi các chi phí hợp lý, hợp lệ liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh trong kỳ.

3. Thuế suất áp dụng cho từng phương thức

Mỗi phương thức có một biểu thuế suất riêng biệt, phản ánh tính chất của từng loại hình kinh doanh:

Đối với tính thuế theo doanh thu:

• Phân phối, cung cấp hàng hoá: 0,5%.
• Sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hoá: 1,5%.
• Dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu: 2%.
• Cho thuê tài sản, đại lý bảo hiểm, xổ số: 5%.
• Cung cấp nội dung số (giải trí, quảng cáo số...): 5%.

Đối với tính thuế theo thu nhập:

Thuế suất được phân theo bậc doanh thu năm:

• Doanh thu từ trên 500 triệu đến 03 tỷ đồng: 15%.
• Doanh thu trên 03 tỷ đến 50 tỷ đồng: 17%.
• Doanh thu trên 50 tỷ đồng: 20%.

4. Lưu ý về điều kiện cư trú

Cần lưu ý rằng các quy định ưu đãi và cách tính trên chủ yếu áp dụng cho cá nhân cư trú. Theo khoản 2 Điều 2 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, cá nhân cư trú phải đáp ứng điều kiện về thời gian có mặt tại Việt Nam (từ 183 ngày trở lên) hoặc có nơi ở thường xuyên.

Đối với cá nhân không cư trú, Điều 20 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 quy định họ chỉ được áp dụng phương pháp tính thuế theo doanh thu với mức thuế suất dao động từ 1% đến 5% tùy ngành nghề.

Việc lựa chọn phương pháp tính thuế phù hợp từ năm 2026 sẽ giúp hộ kinh doanh chủ động hơn trong kế hoạch tài chính và giảm thiểu rủi ro pháp lý về thuế.